Yajjah Purushiya Adhyaya: Difference between revisions
Pallavmishra (talk | contribs) |
Pallavmishra (talk | contribs) |
||
| Line 463: | Line 463: | ||
ato bhUyaH karmauShadhAnAM ca prAdhAnyataH sAnubandhAni dravyANyanuvyAkhyAsyAmaH| | ato bhUyaH karmauShadhAnAM ca prAdhAnyataH sAnubandhAni dravyANyanuvyAkhyAsyAmaH| | ||
tadyathA- annaM vRuttikarANAM shreShTham, udakamAshvAsakarANAM [1] (surA shramaharANAM [2] ),kShIraM jIvanIyAnAM, mAMsaM bRuMhaNIyAnAM, rasastarpaNIyAnAM,lavaNamannadravyarucikarANAm, amlaM hRudyAnAM, kukkuTo balyAnAM, nakrareto vRuShyANAM,madhu shleShmapittaprashamanAnAM, sarpirvAtapittaprashamanAnAM, tailaMvAtashleShmaprashamanAnAM, vamanaM shleShmaharANAM, virecanaM pittaharANAM,bastirvAtaharANAM, svedo mArdavakarANAM, vyAyAmaH sthairyakarANAM, kShAraHpuMstvopaghAtinAM, (tindukamanannadravyarucikarANAm [3] ,) AmaM kapitthamakaNThyAnAm, AvikaMsarpirahRudyAnAm, ajAkShIraM shoShaghnastanyasAtmyaraktasA~ggrAhikaraktapittaprashamanAnAm,avikShIraM shleShmapittajananAnAM, mahiShIkShIraM svapnajananAnAM, mandakaMdadhyabhiShyandakarANAM, gavedhukAnnaM karshanIyAnAm, uddAlakAnnaM virUkShaNIyAnAm,ikShurmUtrajananAnAM, yavAH purIShajananAnAM, jAmbavaM vAtajananAnAM, shaShkulyaHshleShmapittajananAnAM, kulatthA amlapittajananAnAM, mAShAH shleShmapittajananAnAM,madanaphalaM vamanAsthApanAnuvAsanopayoginAM, trivRut sukhavirecanAnAM, catura~ggulomRuduvirecanAnAM, snukpayastIkShNavirecananAM, pratyakpuShpA shirovirecanAnAM, viDa~ggaMkrimighnAnAM, shirISho viShaghnAnAM, khadiraH kuShThaghnAnAM, rAsnA vAtaharANAm, AmalakaMvayaHsthApanAnAM, harItakI pathyAnAm, eraNDamUlaM vRuShyavAtaharANAM, pippalImUlaMdIpanIyapAcanIyAnAhaprashamanAnAM, citrakamUlaMdIpanIyapAcanIyagudashothArshaHshUlaharANAM, puShkaramUlaMhikkAshvAsakAsapArshvashUlaharANAM, mustaM sA~ggrAhikadIpanIyapAcanIyAnAm, udIcyaMnirvApaNadIpanIyapAcanIyacchardyatIsAraharANAM, kaTva~ggaM sA~ggrAhikapAcanIyadIpanIyAnAm,anantA sA~ggrAhikaraktapittaprashamanAnAm, amRutAsA~ggrAhikavAtaharadIpanIyashleShmashoNitavibandhaprashamanAnAM, bilvaMsA~ggrAhikadIpanIyavAtakaphaprashamanAnAm, ativiShAdIpanIyapAcanIyasA~ggrAhikasarvadoShaharANAm, utpalakumudapadmaki~jjalkaHsA~ggrAhikaraktapittaprashamanAnAM, durAlabhA pittashleShmaprashamanAnAM, gandhapriya~gguHshoNitapittAtiyogaprashamanAnAM, kuTajatvak shleShmapittaraktasA~ggrAhikopashoShaNAnAM,kAshmaryaphalaM raktasA~ggrAhikaraktapittaprashamanAnAM, pRushniparNIsA~ggrAhikavAtaharadIpanIyavRuShyANAM, vidArigandhA vRuShyasarvadoShaharANAM, balAsA~ggrAhikabalyavAtaharANAM, gokShurako mUtrakRucchrAnilaharANAM,hi~gguniryAsashchedanIyadIpanIyAnulomikavAtakaphaprashamanAnAm, amlavetasobhedanIyadIpanIyAnulomikavAtashleShmaharANAM, yAvashUkaH sraMsanIyapAcanIyArshoghnAnAM,takrAbhyAso grahaNIdoShashophArshoghRutavyApatprashamanAnAM, kravyAnmAMsarasAbhyAsograhaNIdoShashoShArshoghnAnAM, kShIraghRutAbhyAso rasAyanAnAM, samaghRutasaktuprAshAbhyAsovRuShyodAvartaharANAM, tailagaNDUShAbhyAso dantabalarucikarANAM, candanaMdurgandhaharadAhanirvApaNalepanAnAM, rAsnAguruNI shItApanayanapralepanAnAM, lAmajjakoshIraMdAhatvagdoShasvedApanayanapralepanAnAM, kuShThaM vAtaharAbhya~ggopanAhopayoginAM,madhukaM cakShuShyavRuShyakeshyakaNThyavarNyavirajanIyaropaNIyAnAM, vAyuHprANasa~jj~jApradAnahetUnAm, agnirAmastambhashItashUlodvepanaprashamanAnAM, jalaMstambhanIyAnAM, mRudbhRuShTaloShTranirvApitamudakaM tRuShNAcchardyatiyogaprashamanAnAm,atimAtrAshanamAmapradoShahetUnAM, yathAgnyabhyavahAro~agnisandhukShaNAnAM, yathAsAtmyaMceShTAbhyavahArau sevyAnAM, kAlabhojanamArogyakarANAM, tRuptirAhAraguNAnAM,vegasandhAraNamanArogyakarANAM, madyaM saumanasyajananAnAM, madyAkShepodhIdhRutismRutiharANAM, gurubhojanaM durvipAkakarANAm, ekAshanabhojanaMsukhapariNAmakarANAM, strIShvatiprasa~ggaH shoShakarANAM, shukraveganigrahaHShANDyakarANAM, parAghAtanamannAshraddhAjananAnAm, anashanamAyuSho hrAsakarANAM,pramitAshanaM karshanIyAnAm, ajIrNAdhyashanaM grahaNIdUShaNAnAM,viShamAshanamagnivaiShamyakarANAM, viruddhavIryAshanaM ninditavyAdhikarANAM, prashamaHpathyAnAM, AyAsaH sarvApathyAnAM, mithyAyogo vyAdhikarANAM,rajasvalAbhigamanamalakShmImukhAnAM, brahmacaryamAyuShyANAM,paradArAbhigamanamanAyuShyANAM, sa~gkalpo vRuShyANAM, daurmanasyamavRuShyANAm,ayathAbalamArambhaH prANoparodhinAM, viShAdo rogavardhanAnAM, snAnaM shramaharANAM,harShaH prINanAnAM, shokaH shoShaNAnAM, nivRuttiH puShTikarANAM, puShTiHsvapnakarANAm,atisvapnastandrAkarANAM, sarvarasAbhyAso balakarANAm, ekarasAbhyAso daurbalyakarANAM,garbhashalyamAhAryANAm, ajIrNamuddhAryANAM, bAlo mRudubheShajIyAnAM, vRuddho yApyAnAM,garbhiNI tIkShNauShadhavyavAyavyAyAmavarjanIyAnAM, saumanasyaM garbhadhAraNAnAM, sannipAtodushcikitsyAnAm, Amo viShamacikitsyAnAM [4] , jvaro rogANAM, kuShThaM dIrgharogANAM, rAjayakShmArogasamUhAnAM, prameho~anuSha~ggiNAM, jalaukaso~anushastrANAM, bastistantrANAM,himavAnauShadhibhUmInAM, soma oShadhInAM, marubhUmirArogyadeshAnAm, anUpo~ahitadeshAnAm,nirdeshakAritvamAturaguNAnAM, bhiShak cikitsA~ggAnAM, nAstikovarjyAnAM, laulyaM kleshakarANAm,anirdeshakAritvamariShTAnAM, anirvedo vArtalakShaNAnAM, vaidyasamUho niHsaMshayakarANaM, yogovaidyaguNAnAM, vij~jAnamauShadhInAM, shAstrasahitastarkaH sAdhanAnAM, sampratipattiHkAlaj~jAnaprayojanAnAm, avyavasAyaH kAlAtipattihetUnAM, dRuShTakarmatA niHsaMshayakarANAm,asamarthatA bhayakarANAM, tadvidyasambhAShA buddhivardhanAnAm, AcAryaHshAstrAdhigamahetUnAm, Ayurvedo~amRutAnAM, sadvacanamanuShTheyAnAm, asadgrahaNaM [5]sarvAhitAnAM, sarvasannyAsaH sukhAnAmiti||40|| | tadyathA- annaM vRuttikarANAM shreShTham, udakamAshvAsakarANAM [1] (surA shramaharANAM [2] ),kShIraM jIvanIyAnAM, mAMsaM bRuMhaNIyAnAM, rasastarpaNIyAnAM,lavaNamannadravyarucikarANAm, amlaM hRudyAnAM, kukkuTo balyAnAM, nakrareto vRuShyANAM,madhu shleShmapittaprashamanAnAM, sarpirvAtapittaprashamanAnAM, tailaMvAtashleShmaprashamanAnAM, vamanaM shleShmaharANAM, virecanaM pittaharANAM,bastirvAtaharANAM, svedo mArdavakarANAM, vyAyAmaH sthairyakarANAM, kShAraHpuMstvopaghAtinAM, (tindukamanannadravyarucikarANAm [3] ,) AmaM kapitthamakaNThyAnAm, AvikaMsarpirahRudyAnAm, ajAkShIraM shoShaghnastanyasAtmyaraktasA~ggrAhikaraktapittaprashamanAnAm,avikShIraM shleShmapittajananAnAM, mahiShIkShIraM svapnajananAnAM, mandakaMdadhyabhiShyandakarANAM, gavedhukAnnaM karshanIyAnAm, uddAlakAnnaM virUkShaNIyAnAm,ikShurmUtrajananAnAM, yavAH purIShajananAnAM, jAmbavaM vAtajananAnAM, shaShkulyaHshleShmapittajananAnAM, kulatthA amlapittajananAnAM, mAShAH shleShmapittajananAnAM,madanaphalaM vamanAsthApanAnuvAsanopayoginAM, trivRut sukhavirecanAnAM, catura~ggulomRuduvirecanAnAM, snukpayastIkShNavirecananAM, pratyakpuShpA shirovirecanAnAM, viDa~ggaMkrimighnAnAM, shirISho viShaghnAnAM, khadiraH kuShThaghnAnAM, rAsnA vAtaharANAm, AmalakaMvayaHsthApanAnAM, harItakI pathyAnAm, eraNDamUlaM vRuShyavAtaharANAM, pippalImUlaMdIpanIyapAcanIyAnAhaprashamanAnAM, citrakamUlaMdIpanIyapAcanIyagudashothArshaHshUlaharANAM, puShkaramUlaMhikkAshvAsakAsapArshvashUlaharANAM, mustaM sA~ggrAhikadIpanIyapAcanIyAnAm, udIcyaMnirvApaNadIpanIyapAcanIyacchardyatIsAraharANAM, kaTva~ggaM sA~ggrAhikapAcanIyadIpanIyAnAm,anantA sA~ggrAhikaraktapittaprashamanAnAm, amRutAsA~ggrAhikavAtaharadIpanIyashleShmashoNitavibandhaprashamanAnAM, bilvaMsA~ggrAhikadIpanIyavAtakaphaprashamanAnAm, ativiShAdIpanIyapAcanIyasA~ggrAhikasarvadoShaharANAm, utpalakumudapadmaki~jjalkaHsA~ggrAhikaraktapittaprashamanAnAM, durAlabhA pittashleShmaprashamanAnAM, gandhapriya~gguHshoNitapittAtiyogaprashamanAnAM, kuTajatvak shleShmapittaraktasA~ggrAhikopashoShaNAnAM,kAshmaryaphalaM raktasA~ggrAhikaraktapittaprashamanAnAM, pRushniparNIsA~ggrAhikavAtaharadIpanIyavRuShyANAM, vidArigandhA vRuShyasarvadoShaharANAM, balAsA~ggrAhikabalyavAtaharANAM, gokShurako mUtrakRucchrAnilaharANAM,hi~gguniryAsashchedanIyadIpanIyAnulomikavAtakaphaprashamanAnAm, amlavetasobhedanIyadIpanIyAnulomikavAtashleShmaharANAM, yAvashUkaH sraMsanIyapAcanIyArshoghnAnAM,takrAbhyAso grahaNIdoShashophArshoghRutavyApatprashamanAnAM, kravyAnmAMsarasAbhyAsograhaNIdoShashoShArshoghnAnAM, kShIraghRutAbhyAso rasAyanAnAM, samaghRutasaktuprAshAbhyAsovRuShyodAvartaharANAM, tailagaNDUShAbhyAso dantabalarucikarANAM, candanaMdurgandhaharadAhanirvApaNalepanAnAM, rAsnAguruNI shItApanayanapralepanAnAM, lAmajjakoshIraMdAhatvagdoShasvedApanayanapralepanAnAM, kuShThaM vAtaharAbhya~ggopanAhopayoginAM,madhukaM cakShuShyavRuShyakeshyakaNThyavarNyavirajanIyaropaNIyAnAM, vAyuHprANasa~jj~jApradAnahetUnAm, agnirAmastambhashItashUlodvepanaprashamanAnAM, jalaMstambhanIyAnAM, mRudbhRuShTaloShTranirvApitamudakaM tRuShNAcchardyatiyogaprashamanAnAm,atimAtrAshanamAmapradoShahetUnAM, yathAgnyabhyavahAro~agnisandhukShaNAnAM, yathAsAtmyaMceShTAbhyavahArau sevyAnAM, kAlabhojanamArogyakarANAM, tRuptirAhAraguNAnAM,vegasandhAraNamanArogyakarANAM, madyaM saumanasyajananAnAM, madyAkShepodhIdhRutismRutiharANAM, gurubhojanaM durvipAkakarANAm, ekAshanabhojanaMsukhapariNAmakarANAM, strIShvatiprasa~ggaH shoShakarANAM, shukraveganigrahaHShANDyakarANAM, parAghAtanamannAshraddhAjananAnAm, anashanamAyuSho hrAsakarANAM,pramitAshanaM karshanIyAnAm, ajIrNAdhyashanaM grahaNIdUShaNAnAM,viShamAshanamagnivaiShamyakarANAM, viruddhavIryAshanaM ninditavyAdhikarANAM, prashamaHpathyAnAM, AyAsaH sarvApathyAnAM, mithyAyogo vyAdhikarANAM,rajasvalAbhigamanamalakShmImukhAnAM, brahmacaryamAyuShyANAM,paradArAbhigamanamanAyuShyANAM, sa~gkalpo vRuShyANAM, daurmanasyamavRuShyANAm,ayathAbalamArambhaH prANoparodhinAM, viShAdo rogavardhanAnAM, snAnaM shramaharANAM,harShaH prINanAnAM, shokaH shoShaNAnAM, nivRuttiH puShTikarANAM, puShTiHsvapnakarANAm,atisvapnastandrAkarANAM, sarvarasAbhyAso balakarANAm, ekarasAbhyAso daurbalyakarANAM,garbhashalyamAhAryANAm, ajIrNamuddhAryANAM, bAlo mRudubheShajIyAnAM, vRuddho yApyAnAM,garbhiNI tIkShNauShadhavyavAyavyAyAmavarjanIyAnAM, saumanasyaM garbhadhAraNAnAM, sannipAtodushcikitsyAnAm, Amo viShamacikitsyAnAM [4] , jvaro rogANAM, kuShThaM dIrgharogANAM, rAjayakShmArogasamUhAnAM, prameho~anuSha~ggiNAM, jalaukaso~anushastrANAM, bastistantrANAM,himavAnauShadhibhUmInAM, soma oShadhInAM, marubhUmirArogyadeshAnAm, anUpo~ahitadeshAnAm,nirdeshakAritvamAturaguNAnAM, bhiShak cikitsA~ggAnAM, nAstikovarjyAnAM, laulyaM kleshakarANAm,anirdeshakAritvamariShTAnAM, anirvedo vArtalakShaNAnAM, vaidyasamUho niHsaMshayakarANaM, yogovaidyaguNAnAM, vij~jAnamauShadhInAM, shAstrasahitastarkaH sAdhanAnAM, sampratipattiHkAlaj~jAnaprayojanAnAm, avyavasAyaH kAlAtipattihetUnAM, dRuShTakarmatA niHsaMshayakarANAm,asamarthatA bhayakarANAM, tadvidyasambhAShA buddhivardhanAnAm, AcAryaHshAstrAdhigamahetUnAm, Ayurvedo~amRutAnAM, sadvacanamanuShTheyAnAm, asadgrahaNaM [5]sarvAhitAnAM, sarvasannyAsaH sukhAnAmiti||40|| | ||
In addition to the above mentioned food articles, the table below provides a ready reference of key food articles and Ayurvedic therapies and their superior qualities: | In addition to the above mentioned food articles, the table below provides a ready reference of key food articles and Ayurvedic therapies and their superior qualities: | ||
| Line 501: | Line 502: | ||
35.Fruit of madana [Randia dumetorun Lam.] or emetic Nut Used in emesis, and corrective and unctuous enema (Vamana asthapanaanuvasanopayogi) | 35.Fruit of madana [Randia dumetorun Lam.] or emetic Nut Used in emesis, and corrective and unctuous enema (Vamana asthapanaanuvasanopayogi) | ||
36.Trivruta [Operculina turpethum R.B.] or turpeth Causes easy purgation (sukha virechana) | 36.Trivruta [Operculina turpethum R.B.] or turpeth Causes easy purgation (sukha virechana) | ||
37.Aragvadha [Cassia fistula Linn] Causes mild purgation (mridu virechana) | 37.Aragvadha [Cassia fistula Linn] Causes mild purgation (mridu virechana) | ||
38.Milk of Snuhi [Euphorbia nerifolia Linn.] thorny milk hedge plant Causing strong purgations (tikshna virechana) | 38.Milk of Snuhi [Euphorbia nerifolia Linn.] thorny milk hedge plant Causing strong purgations (tikshna virechana) | ||
| Line 627: | Line 627: | ||
अग्र्याणां शतमुद्दिष्टं यद्द्विपञ्चाशदुत्तरम्| | अग्र्याणां शतमुद्दिष्टं यद्द्विपञ्चाशदुत्तरम्| | ||
अलमेतद्विकाराणां विघातायोपदिश्यते||४१|| | अलमेतद्विकाराणां विघातायोपदिश्यते||४१|| | ||
bhavanti cātra- | bhavanti cātra- | ||
agryāṇāṁ śatamuddiṣṭaṁ yaddvipañcāśaduttaram| | agryāṇāṁ śatamuddiṣṭaṁ yaddvipañcāśaduttaram| | ||
alamētadvikārāṇāṁ vighātāyōpadiśyatē||41|| | alamētadvikārāṇāṁ vighātāyōpadiśyatē||41|| | ||
bhavanti cAtra- | bhavanti cAtra- | ||
agryANAM shatamuddiShTaM yaddvipa~jcAshaduttaram| | agryANAM shatamuddiShTaM yaddvipa~jcAshaduttaram| | ||
| Line 635: | Line 637: | ||
Thus, it is said – | Thus, it is said – | ||
The foremost in their class, one hundred and fifty-two varieties of the best drug, regimen, etc. have been explained as enumerated above. These are sufficient for guiding treatment of various diseases. [41] | The foremost in their class, one hundred and fifty-two varieties of the best drug, regimen, etc. have been explained as enumerated above. These are sufficient for guiding treatment of various diseases. [41] | ||
Use in therapeutics | ==== Use in therapeutics ==== | ||
समानकारिणो येऽर्थास्तेषां श्रेष्ठस्य लक्षणम्| | समानकारिणो येऽर्थास्तेषां श्रेष्ठस्य लक्षणम्| | ||
ज्यायस्त्वं कार्यकर्तृत्वे वरत्वं चाप्युदाहृतम्||४२|| | ज्यायस्त्वं कार्यकर्तृत्वे वरत्वं चाप्युदाहृतम्||४२|| | ||
वातपित्तकफानां च यद्यत् प्रशमने हितम्| | वातपित्तकफानां च यद्यत् प्रशमने हितम्| | ||
प्राधान्यतश्च निर्दिष्टं यद्व्याधिहरमुत्तमम्||४३|| | प्राधान्यतश्च निर्दिष्टं यद्व्याधिहरमुत्तमम्||४३|| | ||
एतन्निशम्य निपुणं चिकित्सां सम्प्रयोजयेत्| | एतन्निशम्य निपुणं चिकित्सां सम्प्रयोजयेत्| | ||
एवं कुर्वन् सदा वैद्यो धर्मकामौ समश्नुते||४४|| | एवं कुर्वन् सदा वैद्यो धर्मकामौ समश्नुते||४४|| | ||
| Line 647: | Line 653: | ||
pathyaṁ pathō'napētaṁ yadyaccōktaṁ manasaḥ priyam| | pathyaṁ pathō'napētaṁ yadyaccōktaṁ manasaḥ priyam| | ||
yaccāpriyamapathyaṁ ca niyataṁ tanna lakṣayēt||45|| | yaccāpriyamapathyaṁ ca niyataṁ tanna lakṣayēt||45|| | ||
mātrākālakriyābhūmidēhadōṣaguṇāntaram | | mātrākālakriyābhūmidēhadōṣaguṇāntaram | | ||
prāpya tattaddhi dr̥śyantē tē tē bhāvāstathā tathā||46|| | prāpya tattaddhi dr̥śyantē tē tē bhāvāstathā tathā||46|| | ||
tasmāt svabhāvō nirdiṣṭastathā mātrādirāśrayaḥ| | tasmāt svabhāvō nirdiṣṭastathā mātrādirāśrayaḥ| | ||
tadapēkṣyōbhayaṁ karma prayōjyaṁ siddhimicchatā||47|| | tadapēkṣyōbhayaṁ karma prayōjyaṁ siddhimicchatā||47|| | ||
| Line 654: | Line 662: | ||
samAnakAriNo ye~arthAsteShAM shreShThasya lakShaNam| | samAnakAriNo ye~arthAsteShAM shreShThasya lakShaNam| | ||
jyAyastvaM kAryakartRutve varatvaM cApyudAhRutam||42|| | jyAyastvaM kAryakartRutve varatvaM cApyudAhRutam||42|| | ||
vAtapittakaphAnAM ca yadyat prashamane hitam| | vAtapittakaphAnAM ca yadyat prashamane hitam| | ||
prAdhAnyatashca nirdiShTaM yadvyAdhiharamuttamam||43|| | prAdhAnyatashca nirdiShTaM yadvyAdhiharamuttamam||43|| | ||
etannishamya nipuNaM cikitsAM samprayojayet| | etannishamya nipuNaM cikitsAM samprayojayet| | ||
evaM kurvan sadA vaidyo dharmakAmau samashnute||44|| | evaM kurvan sadA vaidyo dharmakAmau samashnute||44|| | ||
Thus, this chapter provided a detailed list of dietary preparations and therapies having superior qualities that keep a person healthy. The most effective medicines to pacify vata, pitta and kapha are described. A skillful physician should prescribe the right dietary regimen and therapy after gaining a thorough understanding of the qualities of these articles. Only then does he attain his dharma (duties) and kama (all desires) | Thus,this chapter provided a detailed list of dietary preparations and therapies having superior qualities that keep a person healthy. The most effective medicines to pacify ''vata, pitta'' and ''kapha'' are described. A skillful physician should prescribe the right dietary regimen and therapy after gaining a thorough understanding of the qualities of these articles. Only then does he attain his ''dharma'' (duties) and ''kama'' (all desires) [42-44] | ||
==== ''Pathya'' (wholesome regimen) ==== | |||
पथ्यं पथोऽनपेतं यद्यच्चोक्तं मनसः प्रियम्| | पथ्यं पथोऽनपेतं यद्यच्चोक्तं मनसः प्रियम्| | ||
यच्चाप्रियमपथ्यं च नियतं तन्न लक्षयेत्||४५|| | यच्चाप्रियमपथ्यं च नियतं तन्न लक्षयेत्||४५|| | ||
मात्राकालक्रियाभूमिदेहदोषगुणान्तरम् | | मात्राकालक्रियाभूमिदेहदोषगुणान्तरम् | | ||
प्राप्य तत्तद्धि दृश्यन्ते ते ते भावास्तथा तथा||४६|| | प्राप्य तत्तद्धि दृश्यन्ते ते ते भावास्तथा तथा||४६|| | ||
तस्मात् स्वभावो निर्दिष्टस्तथा मात्रादिराश्रयः| | तस्मात् स्वभावो निर्दिष्टस्तथा मात्रादिराश्रयः| | ||
तदपेक्ष्योभयं कर्म प्रयोज्यं सिद्धिमिच्छता||४७|| | तदपेक्ष्योभयं कर्म प्रयोज्यं सिद्धिमिच्छता||४७|| | ||
| Line 672: | Line 684: | ||
pathyaṁ pathō'napētaṁ yadyaccōktaṁ manasaḥ priyam| | pathyaṁ pathō'napētaṁ yadyaccōktaṁ manasaḥ priyam| | ||
yaccāpriyamapathyaṁ ca niyataṁ tanna lakṣayēt||45|| | yaccāpriyamapathyaṁ ca niyataṁ tanna lakṣayēt||45|| | ||
mātrākālakriyābhūmidēhadōṣaguṇāntaram | | mātrākālakriyābhūmidēhadōṣaguṇāntaram | | ||
prāpya tattaddhi dr̥śyantē tē tē bhāvāstathā tathā||46|| | prāpya tattaddhi dr̥śyantē tē tē bhāvāstathā tathā||46|| | ||
tasmāt svabhāvō nirdiṣṭastathā mātrādirāśrayaḥ| | tasmāt svabhāvō nirdiṣṭastathā mātrādirāśrayaḥ| | ||
tadapēkṣyōbhayaṁ karma prayōjyaṁ siddhimicchatā||47|| | tadapēkṣyōbhayaṁ karma prayōjyaṁ siddhimicchatā||47|| | ||
| Line 679: | Line 693: | ||
pathyaM patho~anapetaM yadyaccoktaM manasaH priyam| | pathyaM patho~anapetaM yadyaccoktaM manasaH priyam| | ||
yaccApriyamapathyaM ca niyataM tanna lakShayet||45|| | yaccApriyamapathyaM ca niyataM tanna lakShayet||45|| | ||
mAtrAkAlakriyAbhUmidehadoShaguNAntaram | | mAtrAkAlakriyAbhUmidehadoShaguNAntaram | | ||
prApya tattaddhi dRushyante te te bhAvAstathA tathA||46|| | prApya tattaddhi dRushyante te te bhAvAstathA tathA||46|| | ||
tasmAt svabhAvo nirdiShTastathA mAtrAdirAshrayaH| | tasmAt svabhAvo nirdiShTastathA mAtrAdirAshrayaH| | ||
tadapekShyobhayaM karma prayojyaM siddhimicchatA||47|| | tadapekShyobhayaM karma prayojyaM siddhimicchatA||47|| | ||