Sudha Kalpa Adhyaya: Difference between revisions
mNo edit summary |
No edit summary |
||
| Line 1: | Line 1: | ||
{{#seo: | |||
|title=Sudha Kalpa Adhyaya | |||
|titlemode=append | |||
|keywords=Sudha, Virechana, therapeutic purgation, Eurphobia neriifolia Linn., Ksheera (latex) | |||
|description=Kalpa Sthana Chapter 10.Pharmaceutical preparations of Sudha | |||
}} | |||
<big>'''[[Kalpa Sthana]] Chapter 10.Pharmaceutical preparations of Sudha'''</big> | <big>'''[[Kalpa Sthana]] Chapter 10.Pharmaceutical preparations of Sudha'''</big> | ||
| Line 35: | Line 42: | ||
=== Sanskrit Text, Transliteration with English Translation === | === Sanskrit Text, Transliteration with English Translation === | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed"> | |||
अथातः सुधाकल्पं व्याख्यास्यामः||१|| | अथातः सुधाकल्पं व्याख्यास्यामः||१|| | ||
इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२|| | इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२|| | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed"> | |||
athātaḥ sudhākalpaṁ vyākhyāsyāmaḥ||1|| | athātaḥ sudhākalpaṁ vyākhyāsyāmaḥ||1|| | ||
| Line 47: | Line 56: | ||
iti ha smAha bhagavAnAtreyaH||2|| | iti ha smAha bhagavAnAtreyaH||2|| | ||
</div></div> | |||
Now we shall elaborate the chapter dealing with the pharmaceutics of ''sudha'' ” | Now we shall elaborate the chapter dealing with the pharmaceutics of ''sudha'' ” | ||
| Line 53: | Line 63: | ||
==== Purgative effects of ''Sudha'' ==== | ==== Purgative effects of ''Sudha'' ==== | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed"> | |||
विरेचनानां सर्वेषां सुधा तीक्ष्णतमा मता| | विरेचनानां सर्वेषां सुधा तीक्ष्णतमा मता| | ||
| Line 61: | Line 72: | ||
न दोषनिचये चाल्पे सति मार्गपरिक्रमे ||४|| | न दोषनिचये चाल्पे सति मार्गपरिक्रमे ||४|| | ||
<div class="mw-collapsible-content"> | |||
virēcanānāṁ sarvēṣāṁ sudhā tīkṣṇatamā matā| | virēcanānāṁ sarvēṣāṁ sudhā tīkṣṇatamā matā| | ||
| Line 77: | Line 89: | ||
na doShanicaye cAlpe sati mArgaparikrame ||4|| | na doShanicaye cAlpe sati mArgaparikrame ||4|| | ||
</div></div> | |||
'''Gunas (qualities)''': ''Tikshnatama''(strongest/drastic), among all purgative drugs ''snuhi'' is the drastic purgative. It disintegrates the accumulated impurities quickly. | '''Gunas (qualities)''': ''Tikshnatama''(strongest/drastic), among all purgative drugs ''snuhi'' is the drastic purgative. It disintegrates the accumulated impurities quickly. | ||
| Line 89: | Line 102: | ||
==== Therapeutic indications of ''snuhi'' ==== | ==== Therapeutic indications of ''snuhi'' ==== | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed"> | |||
पाण्डुरोगोदरे गुल्मे कुष्ठे दूषीविषार्दिते| | पाण्डुरोगोदरे गुल्मे कुष्ठे दूषीविषार्दिते| | ||
| Line 99: | Line 113: | ||
सद्यो हरति दोषाणां महान्तमपि सञ्चयम्|७| | सद्यो हरति दोषाणां महान्तमपि सञ्चयम्|७| | ||
<div class="mw-collapsible-content"> | |||
pāṇḍurōgōdarē gulmē kuṣṭhē dūṣīviṣārditē| | pāṇḍurōgōdarē gulmē kuṣṭhē dūṣīviṣārditē| | ||
| Line 119: | Line 134: | ||
sadyo harati doShANAM mahAntamapi sa~jcayam|7| | sadyo harati doShANAM mahAntamapi sa~jcayam|7| | ||
</div></div> | |||
In diseases – ''pandu'' (anaemia), ''udara'' (obstinate abdominal diseases including ascitis), ''gulma'' (tumor), ''kushtha'' (skin diseases), ''shotha'' (edema), ''madhumeha'' (obstinate urinary disorder), ''unmada'' (insanity), ''dooshivisha'' (poisoning caused by artificially made toxic ingredients). | In diseases – ''pandu'' (anaemia), ''udara'' (obstinate abdominal diseases including ascitis), ''gulma'' (tumor), ''kushtha'' (skin diseases), ''shotha'' (edema), ''madhumeha'' (obstinate urinary disorder), ''unmada'' (insanity), ''dooshivisha'' (poisoning caused by artificially made toxic ingredients). | ||
| Line 125: | Line 141: | ||
==== Varieties and synonyms of ''snuhi'' ==== | ==== Varieties and synonyms of ''snuhi'' ==== | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed"> | |||
द्विविधः स मतोऽल्पैश्च बहुभिश्चैव कण्टकैः||७|| | द्विविधः स मतोऽल्पैश्च बहुभिश्चैव कण्टकैः||७|| | ||
| Line 131: | Line 148: | ||
स नाम्ना स्नुग्गुडा नन्दा सुधा निस्त्रिंशपत्रकः||८|| | स नाम्ना स्नुग्गुडा नन्दा सुधा निस्त्रिंशपत्रकः||८|| | ||
<div class="mw-collapsible-content"> | |||
dvividhaḥ sa matō'lpaiśca bahubhiścaiva kaṇṭakaiḥ||7|| | dvividhaḥ sa matō'lpaiśca bahubhiścaiva kaṇṭakaiḥ||7|| | ||
| Line 143: | Line 161: | ||
sa nAmnA snugguDA nandA sudhA nistriMshapatrakaH||8|| | sa nAmnA snugguDA nandA sudhA nistriMshapatrakaH||8|| | ||
</div></div> | |||
''Snuhi'' is of two types: | ''Snuhi'' is of two types: | ||
| Line 156: | Line 175: | ||
==== Method of collection ==== | ==== Method of collection ==== | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed"> | |||
तौ विपाट्याहरेत् क्षीरं शस्त्रेण मतिमान् भिषक्| | तौ विपाट्याहरेत् क्षीरं शस्त्रेण मतिमान् भिषक्| | ||
द्विवर्षं वा त्रिवर्षं वा शिशिरान्ते विशेषतः||९|| | द्विवर्षं वा त्रिवर्षं वा शिशिरान्ते विशेषतः||९|| | ||
<div class="mw-collapsible-content"> | |||
tau vipāṭyāharēt kṣīraṁ śastrēṇa matimān bhiṣak| | tau vipāṭyāharēt kṣīraṁ śastrēṇa matimān bhiṣak| | ||
| Line 168: | Line 189: | ||
dvivarShaM vA trivarShaM vA shishirAnte visheShataH||9|| | dvivarShaM vA trivarShaM vA shishirAnte visheShataH||9|| | ||
</div></div> | |||
*Incise the plants which are two-three years old and mature, with a sharp instrument. | *Incise the plants which are two-three years old and mature, with a sharp instrument. | ||
| Line 174: | Line 196: | ||
==== Purification of ''snuhi'' latex ==== | ==== Purification of ''snuhi'' latex ==== | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed"> | |||
बिल्वादीनां बृहत्या वा कण्टकार्यास्तथैकशः| | बिल्वादीनां बृहत्या वा कण्टकार्यास्तथैकशः| | ||
| Line 184: | Line 207: | ||
सुरया दधिमण्डेन मातुलुङ्गरसेन वा|१२| | सुरया दधिमण्डेन मातुलुङ्गरसेन वा|१२| | ||
<div class="mw-collapsible-content"> | |||
bilvādīnāṁ br̥hatyā vā kaṇṭakāryāstathaikaśaḥ| | bilvādīnāṁ br̥hatyā vā kaṇṭakāryāstathaikaśaḥ| | ||
| Line 204: | Line 228: | ||
surayA dadhimaNDena mAtulu~ggarasena vA|12| | surayA dadhimaNDena mAtulu~ggarasena vA|12| | ||
</div></div> | |||
*''Kashaya'' of ''bilvadi panchamoola'' (''bilva, agnimantha, shyonaka, patala, gambhari'') with ''brihati/kantakari'' is prepared. | *''Kashaya'' of ''bilvadi panchamoola'' (''bilva, agnimantha, shyonaka, patala, gambhari'') with ''brihati/kantakari'' is prepared. | ||
| Line 232: | Line 257: | ||
==== Preparations of ''sudha'' pills ==== | ==== Preparations of ''sudha'' pills ==== | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed"> | |||
सातलां काञ्चनक्षीरीं श्यामादीनि कटुत्रिकम् ||१२|| | सातलां काञ्चनक्षीरीं श्यामादीनि कटुत्रिकम् ||१२|| <br /> | ||
यथोपपत्ति सप्ताहं सुधाक्षीरेण भावयेत्| | यथोपपत्ति सप्ताहं सुधाक्षीरेण भावयेत्|<br /> | ||
कोलमात्रां घृतेनातः पिबेन्मांसरसेन वा||१३|| | कोलमात्रां घृतेनातः पिबेन्मांसरसेन वा||१३||<br /> | ||
<div class="mw-collapsible-content"> | |||
sātalāṁ kāñcanakṣīrīṁ śyāmādīni kaṭutrikam ||12|| | sātalāṁ kāñcanakṣīrīṁ śyāmādīni kaṭutrikam ||12|| <br /> | ||
yathōpapatti saptāhaṁ sudhākṣīrēṇa bhāvayēt| | yathōpapatti saptāhaṁ sudhākṣīrēṇa bhāvayēt| <br /> | ||
kōlamātrāṁ ghr̥tēnātaḥ pibēnmāṁsarasēna vā||13|| | kōlamātrāṁ ghr̥tēnātaḥ pibēnmāṁsarasēna vā||13|| <br /> | ||
sAtalAM kA~jcanakShIrIM shyAmAdIni kaTutrikam ||12|| | sAtalAM kA~jcanakShIrIM shyAmAdIni kaTutrikam ||12|| <br /> | ||
yathopapatti saptAhaM sudhAkShIreNa bhAvayet| | yathopapatti saptAhaM sudhAkShIreNa bhAvayet| <br /> | ||
kolamAtrAM ghRutenAtaH pibenmAMsarasena vA||13|| | kolamAtrAM ghRutenAtaH pibenmAMsarasena vA||13||<br /> | ||
</div></div> | |||
{|class = "wikitable" | {|class = "wikitable" | ||
| Line 262: | Line 290: | ||
==== Various preparations of ''sudha'' ==== | ==== Various preparations of ''sudha'' ==== | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed"> | |||
त्र्यूषणं त्रिफलां दन्तीं चित्रकं त्रिवृतां तथा| | त्र्यूषणं त्रिफलां दन्तीं चित्रकं त्रिवृतां तथा| | ||
स्नुक्क्षीरभावितं सम्यग्विदध्याद्गुडपानकम्||१४|| | स्नुक्क्षीरभावितं सम्यग्विदध्याद्गुडपानकम्||१४|| | ||
<div class="mw-collapsible-content"> | |||
tryūṣaṇaṁ triphalāṁ dantīṁ citrakaṁ trivr̥tāṁ tathā| | tryūṣaṇaṁ triphalāṁ dantīṁ citrakaṁ trivr̥tāṁ tathā| | ||
| Line 274: | Line 304: | ||
snukkShIrabhAvitaM samyagvidadhyAdguDapAnakam||14|| | snukkShIrabhAvitaM samyagvidadhyAdguDapAnakam||14|| | ||
</div></div> | |||
Recipe of ''Snuhi'' in the form of Syrup (''Gudapanaka''): | Recipe of ''Snuhi'' in the form of Syrup (''Gudapanaka''): | ||
| Line 288: | Line 319: | ||
|- | |- | ||
|} [14] | |} [14] | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed"> | |||
त्रिवृतारग्वधं दन्तीं शङ्खिनीं सप्तलां समम्| | त्रिवृतारग्वधं दन्तीं शङ्खिनीं सप्तलां समम्| | ||
| Line 300: | Line 332: | ||
सुखमाशु विरिच्यन्ते मृदुकोष्ठा नराधिपाः||१७|| | सुखमाशु विरिच्यन्ते मृदुकोष्ठा नराधिपाः||१७|| | ||
<div class="mw-collapsible-content"> | |||
trivr̥tāragvadhaṁ dantīṁ śaṅkhinīṁ saptalāṁ samam| | trivr̥tāragvadhaṁ dantīṁ śaṅkhinīṁ saptalāṁ samam| | ||
| Line 324: | Line 357: | ||
sukhamAshu viricyante mRudukoShThA narAdhipAH||17|| | sukhamAshu viricyante mRudukoShThA narAdhipAH||17|| | ||
</div></div> | |||
Formulation of ''Sudha'' for ''Mridukoshthi'': | Formulation of ''Sudha'' for ''Mridukoshthi'': | ||
| Line 340: | Line 374: | ||
==== ''Sudha lehya'' (linctus) ==== | ==== ''Sudha lehya'' (linctus) ==== | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed"> | |||
श्यामात्रिवृत्कषायेण स्नुक्क्षीरघृतफाणितैः| | श्यामात्रिवृत्कषायेण स्नुक्क्षीरघृतफाणितैः| | ||
लेहं पक्त्वा विरेकार्थं लेहयेन्मात्रया नरम्||१८|| | लेहं पक्त्वा विरेकार्थं लेहयेन्मात्रया नरम्||१८|| | ||
<div class="mw-collapsible-content"> | |||
śyāmātrivr̥tkaṣāyēṇa snukkṣīraghr̥taphāṇitaiḥ| | śyāmātrivr̥tkaṣāyēṇa snukkṣīraghr̥taphāṇitaiḥ| | ||
| Line 352: | Line 388: | ||
lehaM paktvA virekArthaM lehayenmAtrayA naram||18|| | lehaM paktvA virekArthaM lehayenmAtrayA naram||18|| | ||
</div></div> | |||
''Snuhi leha'': | ''Snuhi leha'': | ||
| Line 367: | Line 404: | ||
|- | |- | ||
|}.[18] | |}.[18] | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed"> | |||
पाययेत्तु सुधाक्षीरं यूषैर्मांसरसैर्घृतैः| | पाययेत्तु सुधाक्षीरं यूषैर्मांसरसैर्घृतैः| | ||
भाविताञ्छुष्कमत्स्यान् वा मांसं वा भक्षयेन्नरः||१९|| | भाविताञ्छुष्कमत्स्यान् वा मांसं वा भक्षयेन्नरः||१९|| | ||
<div class="mw-collapsible-content"> | |||
pāyayēttu sudhākṣīraṁ yūṣairmāṁsarasairghr̥taiḥ | | pāyayēttu sudhākṣīraṁ yūṣairmāṁsarasairghr̥taiḥ | | ||
| Line 379: | Line 418: | ||
bhAvitA~jchuShkamatsyAn vA mAMsaM vA bhakShayennaraH||19|| | bhAvitA~jchuShkamatsyAn vA mAMsaM vA bhakShayennaraH||19|| | ||
</div></div> | |||
Recipe of ''sudha'' to be taken with ''yusha''(vegetable soup): | Recipe of ''sudha'' to be taken with ''yusha''(vegetable soup): | ||
| Line 402: | Line 442: | ||
|- | |- | ||
|} [19] | |} [19] | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed"> | |||
क्षीरेणामलकैः सर्पिश्चतुरङ्गुलवत् पचेत्| | क्षीरेणामलकैः सर्पिश्चतुरङ्गुलवत् पचेत्| | ||
सुरां वा कारयेत् क्षीरे घृतं वा पूर्ववत् पचेत्||२०|| | सुरां वा कारयेत् क्षीरे घृतं वा पूर्ववत् पचेत्||२०|| | ||
<div class="mw-collapsible-content"> | |||
kṣīrēṇāmalakaiḥ sarpiścaturaṅgulavat pacēt| | kṣīrēṇāmalakaiḥ sarpiścaturaṅgulavat pacēt| | ||
| Line 414: | Line 456: | ||
surAM vA kArayet kShIre ghRutaM vA pUrvavat pacet||20|| | surAM vA kArayet kShIre ghRutaM vA pUrvavat pacet||20|| | ||
</div></div> | |||
Milky latex may also be used to prepare ghee as told in [[Chaturangula Kalpa Adhyaya]]. | Milky latex may also be used to prepare ghee as told in [[Chaturangula Kalpa Adhyaya]]. | ||
| Line 434: | Line 477: | ||
==== Summary ==== | ==== Summary ==== | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed"> | |||
तत्र श्लोकौ- | तत्र श्लोकौ- <br /> | ||
सौवीरकादिभिः सप्त सर्पिषा च रसेन च| | सौवीरकादिभिः सप्त सर्पिषा च रसेन च| <br /> | ||
पानकं घ्रेयलेहौ च योगा यूषादिभिस्त्रयः||२१|| | पानकं घ्रेयलेहौ च योगा यूषादिभिस्त्रयः||२१|| <br /> | ||
द्वौ शुष्कमत्स्यमांसाभ्यां सुरैका द्वे च सर्पिषी| | द्वौ शुष्कमत्स्यमांसाभ्यां सुरैका द्वे च सर्पिषी| <br /> | ||
महावृक्षस्य योगास्ते विंशतिः समुदाहृताः||२२|| | महावृक्षस्य योगास्ते विंशतिः समुदाहृताः||२२|| <br /> | ||
<div class="mw-collapsible-content"> | |||
tatra ślōkau- | tatra ślōkau- <br /> | ||
sauvīrakādibhiḥ sapta sarpiṣā ca rasēna ca| | sauvīrakādibhiḥ sapta sarpiṣā ca rasēna ca| <br /> | ||
pānakaṁ ghrēyalēhau ca yōgā yūṣādibhistrayaḥ||21|| | pānakaṁ ghrēyalēhau ca yōgā yūṣādibhistrayaḥ||21||<br /> | ||
dvau śuṣkamatsyamāṁsābhyāṁ suraikā dvē ca sarpiṣī| | dvau śuṣkamatsyamāṁsābhyāṁ suraikā dvē ca sarpiṣī| <br /> | ||
mahāvr̥kṣasya yōgāstē viṁśatiḥ samudāhr̥tāḥ||22|| | mahāvr̥kṣasya yōgāstē viṁśatiḥ samudāhr̥tāḥ||22|| <br /> | ||
tatra shlokau- | tatra shlokau- <br /> | ||
sauvIrakAdibhiH sapta sarpiShA ca rasena ca| | sauvIrakAdibhiH sapta sarpiShA ca rasena ca| <br /> | ||
pAnakaM ghreyalehau ca yogA yUShAdibhistrayaH||21|| | pAnakaM ghreyalehau ca yogA yUShAdibhistrayaH||21||<br /> | ||
dvau shuShkamatsyamAMsAbhyAM suraikA dve ca sarpiShI| | dvau shuShkamatsyamAMsAbhyAM suraikA dve ca sarpiShI| <br /> | ||
mahAvRukShasya yogAste viMshatiH samudAhRutAH||22|| | mahAvRukShasya yogAste viMshatiH samudAhRutAH||22||<br /> | ||
</div></div> | |||
In brief to sum up: | In brief to sum up: | ||