Madatyaya Chikitsa: Difference between revisions
Pallavmishra (talk | contribs) |
Pallavmishra (talk | contribs) |
||
| Line 1,124: | Line 1,124: | ||
śarīraduḥkhaṁ balavat sammōhō [1] hr̥dayavyathā| | śarīraduḥkhaṁ balavat sammōhō [1] hr̥dayavyathā| | ||
aruciḥ pratatā [2] tr̥ṣṇā jvaraḥ śītōṣṇalakṣaṇaḥ||101|| | aruciḥ pratatā [2] tr̥ṣṇā jvaraḥ śītōṣṇalakṣaṇaḥ||101|| | ||
śiraḥpārśvāsthisandhīnāṁ vidyuttulyā [3] ca vēdanā| | śiraḥpārśvāsthisandhīnāṁ vidyuttulyā [3] ca vēdanā| | ||
jāyatē'tibalā jr̥mbhā sphuraṇaṁ vēpanaṁ śramaḥ||102|| | jāyatē'tibalā jr̥mbhā sphuraṇaṁ vēpanaṁ śramaḥ||102|| | ||
urōvibandhaḥ kāsaśca hikkā śvāsaḥ prajāgaraḥ| | urōvibandhaḥ kāsaśca hikkā śvāsaḥ prajāgaraḥ| | ||
śarīrakampaḥ karṇākṣimukharōgastrikagrahaḥ||103|| | śarīrakampaḥ karṇākṣimukharōgastrikagrahaḥ||103|| | ||
chardyatīsārahr̥llāsā vātapittakaphātmakāḥ| | chardyatīsārahr̥llāsā vātapittakaphātmakāḥ| | ||
bhramaḥ pralāpō rūpāṇāmasatāṁ caiva darśanam||104|| | bhramaḥ pralāpō rūpāṇāmasatāṁ caiva darśanam||104|| | ||
tr̥ṇabhasmalatāparṇapāṁśubhiścāvapūraṇam| | tr̥ṇabhasmalatāparṇapāṁśubhiścāvapūraṇam| | ||
pradharṣaṇaṁ vihaṅgaiśca bhrāntacētāḥ sa manyatē||105|| | pradharṣaṇaṁ vihaṅgaiśca bhrāntacētāḥ sa manyatē||105|| | ||
vyākulānāmaśastānāṁ svapnānāṁ darśanāni ca| | vyākulānāmaśastānāṁ svapnānāṁ darśanāni ca| | ||
madātyayasya rūpāṇi sarvāṇyētāni lakṣayēt||106|| | madātyayasya rūpāṇi sarvāṇyētāni lakṣayēt||106|| | ||
sharIraduHkhaM balavat sammoho [1] hRudayavyathA | | sharIraduHkhaM balavat sammoho [1] hRudayavyathA | | ||
aruciH pratatA [2] tRuShNA jvaraH shItoShNalakShaNaH ||101|| | aruciH pratatA [2] tRuShNA jvaraH shItoShNalakShaNaH ||101|| | ||
shiraHpArshvAsthisandhInAM vidyuttulyA [3] ca vedanA | | shiraHpArshvAsthisandhInAM vidyuttulyA [3] ca vedanA | | ||
jAyate~atibalA jRumbhA sphuraNaM vepanaM shramaH ||102|| | jAyate~atibalA jRumbhA sphuraNaM vepanaM shramaH ||102|| | ||
urovibandhaH kAsashca hikkA shvAsaH prajAgaraH | | urovibandhaH kAsashca hikkA shvAsaH prajAgaraH | | ||
sharIrakampaH karNAkShimukharogastrikagrahaH ||103|| | sharIrakampaH karNAkShimukharogastrikagrahaH ||103|| | ||
chardyatIsArahRullAsA vAtapittakaphAtmakAH | | chardyatIsArahRullAsA vAtapittakaphAtmakAH | | ||
bhramaH pralApo rUpANAmasatAM caiva darshanam ||104|| | bhramaH pralApo rUpANAmasatAM caiva darshanam ||104|| | ||
tRuNabhasmalatAparNapAMshubhishcAvapUraNam | | tRuNabhasmalatAparNapAMshubhishcAvapUraNam | | ||
pradharShaNaM viha~ggaishca bhrAntacetAH sa manyate ||105|| | pradharShaNaM viha~ggaishca bhrAntacetAH sa manyate ||105|| | ||
vyAkulAnAmashastAnAM svapnAnAM darshanAni ca | | vyAkulAnAmashastAnAM svapnAnAM darshanAni ca | | ||
madAtyayasya rUpANi sarvANyetAni lakShayet ||106|| | madAtyayasya rUpANi sarvANyetAni lakShayet ||106|| | ||
Management of madatyaya | Major physical distress, confusion, cardiac pain, anorexia, persistent thirst, fever, characterized by immense headache, pain in flanks, arthralgia, and joint pain along with yawning, throbbing, tremors , exhaustion, chest congestion, coughing, hiccups, breathlessness, sleeplessness, trembling, disorders of ear, eye, mouth; sacral stiffness, vomiting, diarrhea, nausea, with symptoms of ''vata, pitta, kapha'', giddiness, delirium, hallucinations; self covered by grass, ash, creeper, leaves, and dust; with perverted mind feels assaulted by birds, visualizing fear and inauspicious dreams; are the general symptoms of ''madatyaya''.[101-106] | ||
==== Management of ''madatyaya'' ==== | |||
सर्वं मदात्ययं विद्यात् त्रिदोषमधिकं तु यम् | | सर्वं मदात्ययं विद्यात् त्रिदोषमधिकं तु यम् | | ||
दोषं मदात्यये पश्येत् तस्यादौ प्रतिकारयेत् ||१०७|| | दोषं मदात्यये पश्येत् तस्यादौ प्रतिकारयेत् ||१०७|| | ||
कफस्थानानुपूर्व्या च क्रिया कार्या मदात्यये | | कफस्थानानुपूर्व्या च क्रिया कार्या मदात्यये | | ||
पित्तमारुतपर्यन्तः प्रायेण हि मदात्ययः ||१०८|| | पित्तमारुतपर्यन्तः प्रायेण हि मदात्ययः ||१०८|| | ||
मिथ्यातिहीनपीतेन यो व्याधिरुपजायते | | मिथ्यातिहीनपीतेन यो व्याधिरुपजायते | | ||
समपीतेन तेनैव स मद्येनोपशाम्यति ||१०९|| | समपीतेन तेनैव स मद्येनोपशाम्यति ||१०९|| | ||
जीर्णाममद्यदोषाय मद्यमेव प्रदापयेत् | | जीर्णाममद्यदोषाय मद्यमेव प्रदापयेत् | | ||
प्रकाङ्क्षालाघवे जाते यद्यदस्मै हितं भवेत् ||११०|| | प्रकाङ्क्षालाघवे जाते यद्यदस्मै हितं भवेत् ||११०|| | ||
सौवर्चलानुसंविद्धं शीतं सबिडसैन्धवम् | | सौवर्चलानुसंविद्धं शीतं सबिडसैन्धवम् | | ||
मातुलुङ्गार्द्रकोपेतं जलयुक्तं प्रमाणवित् [१] ||१११|| sarvaṁ madātyayaṁ vidyāt tridōṣamadhikaṁ tu yam| | मातुलुङ्गार्द्रकोपेतं जलयुक्तं प्रमाणवित् [१] ||१११|| | ||
sarvaṁ madātyayaṁ vidyāt tridōṣamadhikaṁ tu yam| | |||
dōṣaṁ madātyayē paśyēt tasyādau pratikārayēt||107|| | dōṣaṁ madātyayē paśyēt tasyādau pratikārayēt||107|| | ||
kaphasthānānupūrvyā ca kriyā kāryā madātyayē| | kaphasthānānupūrvyā ca kriyā kāryā madātyayē| | ||
pittamārutaparyantaḥ prāyēṇa hi madātyayaḥ||108|| | pittamārutaparyantaḥ prāyēṇa hi madātyayaḥ||108|| | ||
mithyātihīnapītēna yō vyādhirupajāyatē| | mithyātihīnapītēna yō vyādhirupajāyatē| | ||
samapītēna tēnaiva sa madyēnōpaśāmyati||109|| | samapītēna tēnaiva sa madyēnōpaśāmyati||109|| | ||
jīrṇāmamadyadōṣāya madyamēva pradāpayēt| | jīrṇāmamadyadōṣāya madyamēva pradāpayēt| | ||
prakāṅkṣālāghavē jātē yadyadasmai hitaṁ bhavēt||110|| | prakāṅkṣālāghavē jātē yadyadasmai hitaṁ bhavēt||110|| | ||
sauvarcalānusaṁviddhaṁ śītaṁ sabiḍasaindhavam| | sauvarcalānusaṁviddhaṁ śītaṁ sabiḍasaindhavam| | ||
mātuluṅgārdrakōpētaṁ jalayuktaṁ pramāṇavit [1] ||111|| | mātuluṅgārdrakōpētaṁ jalayuktaṁ pramāṇavit [1] ||111|| | ||
| Line 1,171: | Line 1,194: | ||
sarvaM madAtyayaM vidyAt tridoShamadhikaM tu yam | | sarvaM madAtyayaM vidyAt tridoShamadhikaM tu yam | | ||
doShaM madAtyaye pashyet tasyAdau pratikArayet ||107|| | doShaM madAtyaye pashyet tasyAdau pratikArayet ||107|| | ||
kaphasthAnAnupUrvyA ca kriyA kAryA madAtyaye | | kaphasthAnAnupUrvyA ca kriyA kAryA madAtyaye | | ||
pittamArutaparyantaH prAyeNa hi madAtyayaH ||108|| | pittamArutaparyantaH prAyeNa hi madAtyayaH ||108|| | ||
mithyAtihInapItena yo vyAdhirupajAyate | | mithyAtihInapItena yo vyAdhirupajAyate | | ||
samapItena tenaiva sa madyenopashAmyati ||109|| | samapItena tenaiva sa madyenopashAmyati ||109|| | ||
jIrNAmamadyadoShAya madyameva pradApayet | | jIrNAmamadyadoShAya madyameva pradApayet | | ||
prakA~gkShAlAghave jAte yadyadasmai hitaM bhavet ||110|| | prakA~gkShAlAghave jAte yadyadasmai hitaM bhavet ||110|| | ||
sauvarcalAnusaMviddhaM shItaM sabiDasaindhavam | | sauvarcalAnusaMviddhaM shItaM sabiDasaindhavam | | ||
mAtulu~ggArdrakopetaM jalayuktaM pramANavit [1] ||111|| | mAtulu~ggArdrakopetaM jalayuktaM pramANavit [1] ||111|| | ||
Madatyaya, of all types are tridoshaja. Therefore, the dosha observed predominantly affected shall be treated initially. | |||
The treatment of madatyaya shall begin with the site of kapha, as it is predominantly situated lined by pitta and vata. | ''Madatyaya'', of all types are ''tridoshaja''. Therefore, the ''dosha'' observed predominantly affected shall be treated initially. | ||
The treatment of ''madatyaya'' shall begin with the site of ''kapha'', as it is predominantly situated lined by ''pitta'' and ''vata''. | |||
The diseases caused by the improper, excessive and deficient drinking of liquor are pacified by consumption of the same in appropriate quantity. | The diseases caused by the improper, excessive and deficient drinking of liquor are pacified by consumption of the same in appropriate quantity. | ||
Following the metabolized | |||
It shall be cool, with sauvarchala, bida, | Following the metabolized ''ama'', disadvantages of liquor and provoked appetite, feel of agile; liquor suitable to the person shall be given. | ||
Treatment of acute madatyaya | |||
It shall be cool, with ''sauvarchala, bida,'' and rock salt along with ''matulunga'', fresh ginger, mixed with water and in appropriate quantity. [107-111] | |||
==== Treatment of acute ''madatyaya'' ==== | |||
तीक्षोष्णेनातिमात्रेण पीतेनाम्लविदाहिना | | तीक्षोष्णेनातिमात्रेण पीतेनाम्लविदाहिना | | ||
मद्येनान्नरसोत्क्लेदो विदग्धः क्षारतां गतः ||११२|| | मद्येनान्नरसोत्क्लेदो विदग्धः क्षारतां गतः ||११२|| | ||