Snehavyapat Siddhi: Difference between revisions

दशमूलं बलां रास्नामश्वगन्धां पुनर्नवाम्|  

गुडूच्येरण्डभूतीकभार्गीवृषकरोहिषम्||४||  

शतावरीं सहचरं काकनासां पलांशिकम्  |  

यवमाषातसीकोलकुलत्थान् प्रसृतोन्मितान्||५||  

चतुर्द्रोणेऽम्भसः पक्त्वा द्रोणशेषेण तेन च|  

तैलाढकं समक्षीरं  जीवनीयैः पलोन्मितैः||६||  

daśamūlaṁ balāṁ rāsnāmaśvagandhāṁ punarnavām|  

guḍūcyēraṇḍabhūtīkabhārgīvr̥ṣakarōhiṣam||4||  

śatāvarīṁ sahacaraṁ kākanāsāṁ palāṁśikam  |  

yavamāṣātasīkōlakulatthān prasr̥tōnmitān||5||  

caturdrōṇē'mbhasaḥ paktvā drōṇaśēṣēṇa tēna ca|  

tailāḍhakaṁ samakṣīraṁ  jīvanīyaiḥ palōnmitaiḥ||6||  

dashamUlaM balAM rAsnAmashvagandhAM punarnavAm|  

guDUcyeraNDabhUtIkabhArgIvRuShakarohiSham||4||  

shatAvarIM sahacaraM kAkanAsAM PalaMshikam  |  

yavamAShAtasIkolakulatthAn prasRutonmitAn||5||  

caturdroNe~ambhasaH paktvA droNasheSheNa tena ca|  

tailADhakaM samakShIraM  jIvanIyaiH palonmitaiH||6||  

शताह्वायवबिल्वाम्लैः सिद्धं तैलं समीरणे|  

सैन्धवेनाग्नितप्तेन तप्तं चानिलनुद्धृतम्||८||  

śatāhvāyavabilvāmlaiḥ siddhaṁ tailaṁ samīraṇē|  

saindhavēnāgnitaptēna taptaṁ cānilanuddhr̥tam||8||  

shatAhvAyavabilvAmlaiH siddhaM tailaM samIraNe|  

saindhavenAgnitaptena taptaM cAnilanuddhRutam||8||  

जीवन्तीं मदनं मेदां श्रावणीं मधुकं बलाम्|  

शताह्वर्षभकौ कृष्णां काकनासां शतावरीम्||९||  

स्वगुप्तां क्षीरकाकोलीं कर्कटाख्यां शटीं वचाम्|  

पिष्ट्वा तैलं घृतं क्षीरे साधयेत्तच्चतुर्गुणे||१०||  

बृंहणं वातपित्तघ्नं बलशुक्राग्निवर्धनम्|  

मूत्ररेतोरजोदोषान्  हरेत्तदनुवासनम्||११||  

लाभतश्चन्दनाद्यैश्च पिष्टैः क्षीरचतुर्गुणम्|  

तैलपादं  घृतं सिद्धं पित्तघ्नमनुवासनम्||१२||

jīvantīṁ madanaṁ mēdāṁ śrāvaṇīṁ madhukaṁ balām|  

śatāhvarṣabhakau kr̥ṣṇāṁ kākanāsāṁ śatāvarīm||9||  

svaguptāṁ kṣīrakākōlīṁ karkaṭākhyāṁ śaṭīṁ vacām|  

piṣṭvā tailaṁ ghr̥taṁ kṣīrē sādhayēttaccaturguṇē||10||  

br̥ṁhaṇaṁ vātapittaghnaṁ balaśukrāgnivardhanam|  

mūtrarētōrajōdōṣān  harēttadanuvāsanam||11||  

lābhataścandanādyaiśca piṣṭaiḥ kṣīracaturguṇam|  

tailapādaṁ  ghr̥taṁ siddhaṁ pittaghnamanuvāsanam||12||  

jIvantIM madanaM medAM shrAvaNIM madhukaM balAm|  

shatAhvarShabhakau kRuShNAM kAkanAsAM shatAvarIm||9||  

svaguptAM kShIrakAkolIM karkaTAkhyAM shaTIM vacAm|  

piShTvA tailaM ghRutaM kShIre sAdhayettaccaturguNe||10||  

bRuMhaNaM vAtapittaghnaM balashukrAgnivardhanam|  

mUtraretorajodoShAn  harettadanuvAsanam||11||  

lAbhatashcandanAdyaishca piShTaiH kShIracaturguNam|  

tailapAdaM  ghRutaM siddhaM pittaghnamanuvAsanam||12||  

सैन्धवं मदनं कुष्ठं शताह्वां निचुलं वचाम्  |  

ह्रीवेरं मधुकं भार्गीं देवदारु सकट्फलम्||१३||  

नागरं पुष्करं मेदां चविकां चित्रकं शटीम्|  

विडङ्गातिविषे श्यामां हरेणुं नीलिनीं स्थिराम्||१४||

   

बिल्वाजमोदे कृष्णां च दन्तीं रास्नां च पेषयेत्|  

साध्यमेरण्डजं तैलं तैलं वा कफरोगनुत्||१५||  

व्रध्नोदावर्तगुल्मार्शःप्लीहमेहाढ्यमारुतान्|  

आनाहमश्मरीं चैव हन्यात्तदनुवासनात्||१६||  

मदनैर्वाऽम्लसंयुक्तैर्बिल्वाद्येन गणेन वा|  

तैलं कफहरैर्वाऽपि कफघ्नं कल्पयेद्भिषक्||१७||

saindhavaṁ madanaṁ kuṣṭhaṁ śatāhvāṁ niculaṁ vacām  |  

hrīvēraṁ madhukaṁ bhārgīṁ dēvadāru sakaṭphalam||13||  

nāgaraṁ puṣkaraṁ mēdāṁ cavikāṁ citrakaṁ śaṭīm|  

viḍaṅgātiviṣē śyāmāṁ harēṇuṁ nīlinīṁ sthirām||14||  

bilvājamōdē kr̥ṣṇāṁ ca dantīṁ rāsnāṁ ca pēṣayēt|  

sādhyamēraṇḍajaṁ tailaṁ tailaṁ vā kapharōganut||15||  

vradhnōdāvartagulmārśaḥplīhamēhāḍhyamārutān|  

ānāhamaśmarīṁ caiva hanyāttadanuvāsanāt||16||  

madanairvā'mlasaṁyuktairbilvādyēna gaṇēna vā|  

tailaṁ kaphaharairvā'pi kaphaghnaṁ kalpayēdbhiṣak||17||  

saindhavaM madanaM kuShThaM shatAhvAM niculaM vacAm  |  

hrIveraM madhukaM bhArgIM devadAru sakaTphalam||13||  

nAgaraM puShkaraM medAM cavikAM citrakaM shaTIm|  

viDa~ggAtiviShe shyAmAM hareNuM nIlinIM sthirAm||14||  

bilvAjamode kRuShNAM ca dantIM rAsnAM ca peShayet|  

sAdhyameraNDajaM tailaM tailaM vA kapharoganut||15||  

vradhnodAvartagulmArshaHplIhamehADhyamArutAn|  

AnAhamashmarIM caiva hanyAttadanuvAsanAt||16||  

madanairvA~amlasaMyuktairbilvAdyena gaNena vA|  

tailaM kaphaharairvA~api kaphaghnaM kalpayedbhiShak||17||

विडङ्गैरण्डरजनीपटोलत्रिफलामृताः|  

जातीप्रवालनिर्गुण्डीदशमूलाखुपर्णिकाः||१८||  

निम्बपाठासहचरशम्पाककरवीरकाः|  

एषां क्वाथेन विपचेत्तैलमेभिश्च कल्कितैः||१९||  

फलबिल्वत्रिवृत्कृष्णारास्नाभूनिम्बदारुभिः|  

सप्तपर्णवचोशीरदार्वीकुष्ठकलिङ्गकैः||२०||  

लतागौरीशताह्वाग्निशटीचोरकपौष्करैः  |  

तत् कुष्ठानि क्रिमीन् मेहानर्शांसि ग्रहणीगदम्||२१||  

क्लीबतां विषमाग्नित्वं मलं दोषत्रयं तथा|  

प्रयुक्तं प्रणुदत्याशु पानाभ्यङ्गानुवासनैः||२२||  

viḍaṅgairaṇḍarajanīpaṭōlatriphalāmr̥tāḥ|  

jātīpravālanirguṇḍīdaśamūlākhuparṇikāḥ||18||  

nimbapāṭhāsahacaraśampākakaravīrakāḥ|  

ēṣāṁ kvāthēna vipacēttailamēbhiśca kalkitaiḥ||19||  

phalabilvatrivr̥tkr̥ṣṇārāsnābhūnimbadārubhiḥ|  

saptaparṇavacōśīradārvīkuṣṭhakaliṅgakaiḥ||20||  

latāgaurīśatāhvāgniśaṭīcōrakapauṣkaraiḥ  |  

tat kuṣṭhāni krimīn mēhānarśāṁsi grahaṇīgadam||21||  

klībatāṁ viṣamāgnitvaṁ malaṁ dōṣatrayaṁ tathā|  

prayuktaṁ praṇudatyāśu pānābhyaṅgānuvāsanaiḥ||22||  

viDa~ggairaNDarajanIpaTolatriphalAmRutAH|  

jAtIpravAlanirguNDIdashamUlAkhuparNikAH||18||  

nimbapAThAsahacarashampAkakaravIrakAH|  

eShAM kvAthena vipacettailamebhishca kalkitaiH||19||  

phalabilvatrivRutkRuShNArAsnAbhUnimbadArubhiH|  

saptaparNavacoshIradArvIkuShThakali~ggakaiH||20||  

latAgaurIshatAhvAgnishaTIcorakapauShkaraiH  |  

tat kuShThAni krimIn mehAnarshAMsi grahaNIgadam||21||  

klIbatAM viShamAgnitvaM malaM doShatrayaM tathA|  

prayuktaM praNudatyAshu pAnAbhya~ggAnuvAsanaiH||22||  

{| class="wikitable"

|-

व्याधिव्यायामकर्माध्वक्षीणाबलनिरोजसाम्|  

क्षीणशुक्रस्य चातीव स्नेहवस्तिर्बलप्रदः||२३||  

पादजङ्घोरुपृष्ठांसकटीनां स्थिरतां पराम्|  

जनयेदप्रजानां च प्रजां स्त्रीणां तथा नृणाम्||२४||  

vyādhivyāyāmakarmādhvakṣīṇābalanirōjasām|  

kṣīṇaśukrasya cātīva snēhavastirbalapradaḥ||23||  

pādajaṅghōrupr̥ṣṭhāṁsakaṭīnāṁ sthiratāṁ parām|  

janayēdaprajānāṁ ca prajāṁ strīṇāṁ tathā nr̥ṇām||24||  

vyAdhivyAyAmakarmAdhvakShINAbalanirojasAm|  

kShINashukrasya cAtIva snehavastirbalapradaH||23||  

pAdaja~gghorupRuShThAMsakaTInAM sthiratAM parAm|  

janayedaprajAnAM ca prajAM strINAM tathA nRuNAm||24||  

वातपित्तकफात्यन्नपुरीषैरावृतस्य च|  

अभुक्ते च प्रणीतस्य स्नेहबस्तेः षडापदः||२५||  

vātapittakaphātyannapurīṣairāvr̥tasya ca|  

abhuktē ca praṇītasya snēhabastēḥ ṣaḍāpadaḥ||25||  

vAtapittakaphAtyannapurIShairAvRutasya ca|  

abhukte ca praNItasya snehabasteH ShaDApadaH||25||  

''Sneha Basti'' causes following six complications:

*Occlusion of enema fluid by food

*Occlusion of enema fluid by feces

शीतोऽल्पो वाऽधिके वाते पित्तेऽत्युष्णः कफे मृदुः|  

अतिभुक्ते गुरुर्वर्चःसञ्चयेऽल्पबलस्तथा||२६||  

दत्तस्तैरावृतः स्नेहो न यात्यभिभवादपि  |  

अभुक्तेऽनावृतत्वाच्च यात्यूर्ध्वं तस्य लक्षणम्||२७||  

śītō'lpō vā'dhikē vātē pittē'tyuṣṇaḥ kaphē mr̥duḥ|  

atibhuktē gururvarcaḥsañcayē'lpabalastathā||26||  

dattastairāvr̥taḥ snēhō na yātyabhibhavādapi  |  

abhuktē'nāvr̥tatvācca yātyūrdhvaṁ tasya lakṣaṇam||27||  

shIto~alpo vA~adhike vAte pitte~atyuShNaH kaphe mRuduH|  

atibhukte gururvarcaHsa~jcaye~alpabalastathA||26||  

dattastairAvRutaH sneho na yAtyabhibhavAdapi  |  

abhukte~anAvRutatvAcca yAtyUrdhvaM tasya lakShaNam||27||  

अङ्गमर्दज्वराध्मानशीतस्तम्भोरुपीडनैः  |  

पार्श्वरुग्वेष्टनैर्विद्यात् स्नेहं वातावृतं भिषक्||२८||