Trishna Chikitsa: Difference between revisions
Pallavmishra (talk | contribs) |
Pallavmishra (talk | contribs) |
||
| Line 726: | Line 726: | ||
क्षयकासेन तु तुल्या क्षयतृष्णा सा गरीयसी नॄणाम् | | क्षयकासेन तु तुल्या क्षयतृष्णा सा गरीयसी नॄणाम् | | ||
क्षीणक्षतशोषहितैस्तस्मात्तां भेषजैः शमयेत् ||५०|| | क्षीणक्षतशोषहितैस्तस्मात्तां भेषजैः शमयेत् ||५०|| | ||
पानतृषार्तः पानं त्वर्धोदकमम्ललवणगन्धाढ्यम् | | पानतृषार्तः पानं त्वर्धोदकमम्ललवणगन्धाढ्यम् | | ||
शिशिरस्नातः पानं मद्याम्बु गुडाम्बु वा तृषितः ||५१|| | शिशिरस्नातः पानं मद्याम्बु गुडाम्बु वा तृषितः ||५१|| | ||
भक्तोपरोधतृषितः स्नेहतृषार्तोऽथवा तनुयवागूम् | | भक्तोपरोधतृषितः स्नेहतृषार्तोऽथवा तनुयवागूम् | | ||
प्रपिबेद्गुरुणा तृषितो भुक्तेन तदुद्धरेद्भुक्तम् ||५२|| | प्रपिबेद्गुरुणा तृषितो भुक्तेन तदुद्धरेद्भुक्तम् ||५२|| | ||
मद्याम्बु वाऽम्बु कोष्णं बलवांस्तृषितः समुल्लिखेत् पीत्वा | | मद्याम्बु वाऽम्बु कोष्णं बलवांस्तृषितः समुल्लिखेत् पीत्वा | | ||
मागधिकाविशदमुखः सशर्करं वा पिबेन्मन्थम् ||५३|| | मागधिकाविशदमुखः सशर्करं वा पिबेन्मन्थम् ||५३|| | ||
बलवांस्तु तालुशोषे पिबेद्धृतं तृष्यमद्याच्च | | बलवांस्तु तालुशोषे पिबेद्धृतं तृष्यमद्याच्च | | ||
सर्पिर्भृष्टं क्षीरं मांसरसांश्चाबलः स्निग्धान् ||५४|| | सर्पिर्भृष्टं क्षीरं मांसरसांश्चाबलः स्निग्धान् ||५४|| | ||
अतिरूक्षदुर्बलानां तर्षं शमयेन्नृणामिहाशु पयः | | अतिरूक्षदुर्बलानां तर्षं शमयेन्नृणामिहाशु पयः | | ||
छागो वा घृतभृष्टः शीतो मधुरो रसो हृद्यः ||५५|| | छागो वा घृतभृष्टः शीतो मधुरो रसो हृद्यः ||५५|| | ||
स्निग्धेऽन्ने भुक्ते या तृष्णा स्यात्तां गुडाम्बुना शमयेत् | | स्निग्धेऽन्ने भुक्ते या तृष्णा स्यात्तां गुडाम्बुना शमयेत् | | ||
तर्षं मूर्च्छाभिहतस्य रक्तपित्तापहैर्हन्यात् ||५६|| | तर्षं मूर्च्छाभिहतस्य रक्तपित्तापहैर्हन्यात् ||५६|| | ||
kṣayakāsēna tu tulyā kṣayatrishna sā garīyasī nr̥̄ṇām| | kṣayakāsēna tu tulyā kṣayatrishna sā garīyasī nr̥̄ṇām| | ||
kṣīṇakṣataśōṣahitaistasmāttāṁ bhēṣajaiḥ śamayēt||50|| | kṣīṇakṣataśōṣahitaistasmāttāṁ bhēṣajaiḥ śamayēt||50|| | ||
pānatr̥ṣārtaḥ pānaṁ tvardhōdakamamlalavaṇagandhāḍhyam| | pānatr̥ṣārtaḥ pānaṁ tvardhōdakamamlalavaṇagandhāḍhyam| | ||
śiśirasnātaḥ pānaṁ madyāmbu guḍāmbu vā tr̥ṣitaḥ||51|| | śiśirasnātaḥ pānaṁ madyāmbu guḍāmbu vā tr̥ṣitaḥ||51|| | ||
bhaktōparōdhatr̥ṣitaḥ snēhatr̥ṣārtō'thavā tanuyavāgūm| | bhaktōparōdhatr̥ṣitaḥ snēhatr̥ṣārtō'thavā tanuyavāgūm| | ||
prapibēdguruṇā tr̥ṣitō bhuktēna taduddharēdbhuktam||52|| | prapibēdguruṇā tr̥ṣitō bhuktēna taduddharēdbhuktam||52|| | ||
madyāmbu vā'mbu kōṣṇaṁ balavāṁstr̥ṣitaḥ samullikhēt pītvā| | madyāmbu vā'mbu kōṣṇaṁ balavāṁstr̥ṣitaḥ samullikhēt pītvā| | ||
māgadhikāviśadamukhaḥ saśarkaraṁ vā pibēnmantham||53|| | māgadhikāviśadamukhaḥ saśarkaraṁ vā pibēnmantham||53|| | ||
balavāṁstu tāluśōṣē pibēddhr̥taṁ tr̥ṣyamadyācca| | balavāṁstu tāluśōṣē pibēddhr̥taṁ tr̥ṣyamadyācca| | ||
sarpirbhr̥ṣṭaṁ kṣīraṁ māṁsarasāṁścābalaḥ snigdhān||54|| | sarpirbhr̥ṣṭaṁ kṣīraṁ māṁsarasāṁścābalaḥ snigdhān||54|| | ||
atirūkṣadurbalānāṁ tarṣaṁ śamayēnnr̥ṇāmihāśu payaḥ| | atirūkṣadurbalānāṁ tarṣaṁ śamayēnnr̥ṇāmihāśu payaḥ| | ||
chāgō vā ghr̥tabhr̥ṣṭaḥ śītō madhurō rasō hr̥dyaḥ||55|| | chāgō vā ghr̥tabhr̥ṣṭaḥ śītō madhurō rasō hr̥dyaḥ||55|| | ||
snigdhē'nnē bhuktē yā trishna syāttāṁ guḍāmbunā śamayēt| | snigdhē'nnē bhuktē yā trishna syāttāṁ guḍāmbunā śamayēt| | ||
tarṣaṁ mūrcchābhihatasya raktapittāpahairhanyāt||56|| | tarṣaṁ mūrcchābhihatasya raktapittāpahairhanyāt||56|| | ||
kShayakAsena tu tulyA kShayatRuṣṇa sA garIyasI nRUNAm | | kShayakAsena tu tulyA kShayatRuṣṇa sA garIyasI nRUNAm | | ||
kShINakShataśōṣahitaistasmAttAM bheShajaiH shamayet ||50|| | kShINakShataśōṣahitaistasmAttAM bheShajaiH shamayet ||50|| | ||
pAnatRuShArtaH pAnaM tvardhodakamamlalavaNagandhADhyam | | pAnatRuShArtaH pAnaM tvardhodakamamlalavaNagandhADhyam | | ||
shishirasnAtaH pAnaM madyAmbu guDAmbu vA tRuShitaH ||51|| | shishirasnAtaH pAnaM madyAmbu guDAmbu vA tRuShitaH ||51|| | ||
bhaktoparodhatRuShitaH snehatRuShArto~athavA tanuyavAgUm | | bhaktoparodhatRuShitaH snehatRuShArto~athavA tanuyavAgUm | | ||
prapibedguruNA tRuShito bhuktena taduddharedbhuktam ||52|| | prapibedguruNA tRuShito bhuktena taduddharedbhuktam ||52|| | ||
madyAmbu vA~ambu koShNaM balavAMstRuShitaH samullikhet pItvA | | madyAmbu vA~ambu koShNaM balavAMstRuShitaH samullikhet pItvA | | ||
mAgadhikAvishadamukhaH sasharkaraM vA pibenmantham ||53|| | mAgadhikAvishadamukhaH sasharkaraM vA pibenmantham ||53|| | ||
balavAMstu tAlushoShe pibeddhRutaM tRuShyamadyAcca | | balavAMstu tAlushoShe pibeddhRutaM tRuShyamadyAcca | | ||
sarpirbhRuShTaM kShIraM māṁsarasAMshcAbalaH snigdhAn ||54|| | sarpirbhRuShTaM kShIraM māṁsarasAMshcAbalaH snigdhAn ||54|| | ||
atirūkṣadurbalAnAM tarShaM shamayennRuNAmihAshu payaH | | atirūkṣadurbalAnAM tarShaM shamayennRuNAmihAshu payaH | | ||
chAgo vA ghRutabhRuShTaH shIto madhuro raso hRudyaH ||55|| | chAgo vA ghRutabhRuShTaH shIto madhuro raso hRudyaH ||55|| | ||
snigdhe~anne bhukte yA tRuṣṇa syAttAM guDAmbunA shamayet | | snigdhe~anne bhukte yA tRuṣṇa syAttAM guDAmbunA shamayet | | ||
tarShaM mUrcchAbhihatasya raktapittApahairhanyAt ||56|| | tarShaM mUrcchAbhihatasya raktapittApahairhanyAt ||56|| | ||