Annapanavidhi Adhyaya: Difference between revisions
Pallavmishra (talk | contribs) |
Pallavmishra (talk | contribs) |
||
| Line 1,802: | Line 1,802: | ||
तृष्णादाहज्वरश्वासरक्तपित्तक्षतक्षयान्। | तृष्णादाहज्वरश्वासरक्तपित्तक्षतक्षयान्। | ||
वातपित्तमुदावर्तंस्वरभेदंमदात्ययम्॥१२५॥ | वातपित्तमुदावर्तंस्वरभेदंमदात्ययम्॥१२५॥ | ||
तिक्तास्यतामास्यशोषंकासंचाशुव्यपोहति। | तिक्तास्यतामास्यशोषंकासंचाशुव्यपोहति। | ||
मृद्वीकाबृंहणीवृष्यामधुरास्निग्धशीतला॥१२६॥ | मृद्वीकाबृंहणीवृष्यामधुरास्निग्धशीतला॥१२६॥ | ||
मधुरंबृंहणंवृष्यंखर्जूरंगुरुशीतलम्। | मधुरंबृंहणंवृष्यंखर्जूरंगुरुशीतलम्। | ||
क्षयेऽभिघातेदाहेचवातपित्तेचतद्धितम्॥१२७॥ | क्षयेऽभिघातेदाहेचवातपित्तेचतद्धितम्॥१२७॥ | ||
तर्पणंबृंहणंफल्गुगुरुविष्टम्भिशीतलम्। | तर्पणंबृंहणंफल्गुगुरुविष्टम्भिशीतलम्। | ||
परूषकंमधूकंचवातपित्तेचशस्यते॥१२८॥ | परूषकंमधूकंचवातपित्तेचशस्यते॥१२८॥ | ||
मधुरंबृंहणंबल्यमाम्रातंतर्पणंगुरु। | मधुरंबृंहणंबल्यमाम्रातंतर्पणंगुरु। | ||
सस्नेहंश्लेष्मलंशीतंवृष्यंविष्टभ्यजीर्यति॥१२९॥ | सस्नेहंश्लेष्मलंशीतंवृष्यंविष्टभ्यजीर्यति॥१२९॥ | ||
तालशस्यानिसिद्धानिनारिकेलफलानिच। | तालशस्यानिसिद्धानिनारिकेलफलानिच। | ||
बृंहणस्निग्धशीतानिबल्यानिमधुराणिच॥१३०॥ | बृंहणस्निग्धशीतानिबल्यानिमधुराणिच॥१३०॥ | ||
मधुराम्लकषायंचविष्टम्भिगुरुशीतलम्। | मधुराम्लकषायंचविष्टम्भिगुरुशीतलम्। | ||
पित्तश्लेष्मकरंभव्यंग्राहिवक्रविशोधनम्॥१३१॥ | पित्तश्लेष्मकरंभव्यंग्राहिवक्रविशोधनम्॥१३१॥ | ||
अम्लंपरूषकंद्राक्षाबदराण्यारुकाणिच। | अम्लंपरूषकंद्राक्षाबदराण्यारुकाणिच। | ||
पित्तश्लेष्मप्रकोपीणिकर्कन्धुनिकुचान्यपि॥१३२॥ | पित्तश्लेष्मप्रकोपीणिकर्कन्धुनिकुचान्यपि॥१३२॥ | ||
नात्युष्णंगुरुसम्पक्वंस्वादुप्रायंमुखप्रियम्। | नात्युष्णंगुरुसम्पक्वंस्वादुप्रायंमुखप्रियम्। | ||
बृंहणंजीर्यतिक्षिप्रंनातिदोषलमारुकम्॥१३३॥ | बृंहणंजीर्यतिक्षिप्रंनातिदोषलमारुकम्॥१३३॥ | ||
द्विविधंशीतमुष्णंचमधुरंचाम्लमेवच। | द्विविधंशीतमुष्णंचमधुरंचाम्लमेवच। | ||
गुरुपारावतंज्ञेयमरुच्यत्यग्निनाशनम्॥१३४॥ | गुरुपारावतंज्ञेयमरुच्यत्यग्निनाशनम्॥१३४॥ | ||
भव्यादल्पान्तरगुणंकाश्मर्यफलमुच्यते। | भव्यादल्पान्तरगुणंकाश्मर्यफलमुच्यते। | ||
तथैवाल्पान्तरगुणंतूदमम्लंपरूषकात्॥१३५॥ | तथैवाल्पान्तरगुणंतूदमम्लंपरूषकात्॥१३५॥ | ||
कषायमधुरंटङ्कंवातलंगुरुशीतलम्। | कषायमधुरंटङ्कंवातलंगुरुशीतलम्। | ||
कपित्थमामंकण्ठघ्नंविषघ्नंग्राहिवातलम् ॥१३६॥ | कपित्थमामंकण्ठघ्नंविषघ्नंग्राहिवातलम् ॥१३६॥ | ||
मधुराम्लकषायत्वात्सौगन्ध्याच्चरुचिप्रदम्। | मधुराम्लकषायत्वात्सौगन्ध्याच्चरुचिप्रदम्। | ||
परिपक्वं चदोषघ्नंविषघ्नंग्राहिगुर्वपि॥१३७॥ | परिपक्वं चदोषघ्नंविषघ्नंग्राहिगुर्वपि॥१३७॥ | ||
बिल्वंतुदुर्जरंपक्वंदोषलंपूतिमारुतम्। | बिल्वंतुदुर्जरंपक्वंदोषलंपूतिमारुतम्। | ||
स्निग्धोष्णतीक्ष्णंतद्बालंदीपनंकफवातजित्॥१३८॥ | स्निग्धोष्णतीक्ष्णंतद्बालंदीपनंकफवातजित्॥१३८॥ | ||
रक्तपित्तकरंबालमापूर्णंपित्तवर्धनम्। | रक्तपित्तकरंबालमापूर्णंपित्तवर्धनम्। | ||
पक्वमाम्रंजयेद्वायुंमांसशुक्रबलप्रदम्॥१३९॥ | पक्वमाम्रंजयेद्वायुंमांसशुक्रबलप्रदम्॥१३९॥ | ||
कषायमधुरप्रायंगुरुविष्टम्भिशीतलम्। | कषायमधुरप्रायंगुरुविष्टम्भिशीतलम्। | ||
जाम्बवंकफपित्तघ्नंग्राहिवातकरंपरम्॥१४०॥ | जाम्बवंकफपित्तघ्नंग्राहिवातकरंपरम्॥१४०॥ | ||
बदरंमधुरंस्निग्धंभेदनंवातपित्तजित्। | बदरंमधुरंस्निग्धंभेदनंवातपित्तजित्। | ||
तच्छुष्कंकफवातघ्नंपित्तेनचविरुध्यते॥१४१॥ | तच्छुष्कंकफवातघ्नंपित्तेनचविरुध्यते॥१४१॥ | ||
कषायमधुरंशीतंग्राहिसिम्बि(ञ्चि)तिकाफलम्। | कषायमधुरंशीतंग्राहिसिम्बि(ञ्चि)तिकाफलम्। | ||
गाङ्गेरुकीकरीरंचबिम्बीतोदनधन्वनम्॥१४२॥ | गाङ्गेरुकीकरीरंचबिम्बीतोदनधन्वनम्॥१४२॥ | ||
मधुरंसकषायंचशीतंपित्तकफापहम्। | मधुरंसकषायंचशीतंपित्तकफापहम्। | ||
सम्पक्वंपनसंमोचंराजादनफलानिच॥१४३॥ | सम्पक्वंपनसंमोचंराजादनफलानिच॥१४३॥ | ||
स्वादूनिसकषायाणिस्निग्धशीतगुरूणिच। | स्वादूनिसकषायाणिस्निग्धशीतगुरूणिच। | ||
कषायविशदत्वाच्चसौगन्ध्याच्चरुचिप्रदम्॥१४४॥ | कषायविशदत्वाच्चसौगन्ध्याच्चरुचिप्रदम्॥१४४॥ | ||
अवदंशक्षमंहृद्यंवातलंलवलीफलम्। | अवदंशक्षमंहृद्यंवातलंलवलीफलम्। | ||
नीपंशताह्वकं पीलुतृणशून्यंविकङ्कतम्॥१४५॥ | नीपंशताह्वकं पीलुतृणशून्यंविकङ्कतम्॥१४५॥ | ||
प्राचीनामलकंचैवदोषघ्नंगरहारिच। | प्राचीनामलकंचैवदोषघ्नंगरहारिच। | ||
ऐङ्गुदंतिक्तमधुरंस्निग्धोष्णंकफवातजित्॥१४६॥ | ऐङ्गुदंतिक्तमधुरंस्निग्धोष्णंकफवातजित्॥१४६॥ | ||
तिन्दुकंकफपित्तघ्नंकषायंमधुरंलघु। | तिन्दुकंकफपित्तघ्नंकषायंमधुरंलघु। | ||
विद्यादामलकेसर्वान्रसांल्लवणवर्जितान्॥१४७॥ | विद्यादामलकेसर्वान्रसांल्लवणवर्जितान्॥१४७॥ | ||
रूक्षंस्वादुकषायाम्लंकफपित्तहरंपरम्। | रूक्षंस्वादुकषायाम्लंकफपित्तहरंपरम्। | ||
रसासृङ्मांसमेदोजान्दोषान्हन्तिबिभीतकम्॥१४८॥ | रसासृङ्मांसमेदोजान्दोषान्हन्तिबिभीतकम्॥१४८॥ | ||
स्वरभेदकफोत्क्लेदपित्तरोगविनाशनम्। | स्वरभेदकफोत्क्लेदपित्तरोगविनाशनम्। | ||
अम्लंकषायमधुरंवातघ्नंग्राहिदीपनम्॥१४९॥ | अम्लंकषायमधुरंवातघ्नंग्राहिदीपनम्॥१४९॥ | ||
स्निग्धोष्णंदाडिमंहृद्यंकफपित्ताविरोधिच। | स्निग्धोष्णंदाडिमंहृद्यंकफपित्ताविरोधिच। | ||
रूक्षाम्लंदाडिमंयत्तुतत्पित्तानिलकोपनम्॥१५०॥ | रूक्षाम्लंदाडिमंयत्तुतत्पित्तानिलकोपनम्॥१५०॥ | ||
मधुरंपित्तनुत्तेषांपूर्वंदाडिममुत्तमम्। | मधुरंपित्तनुत्तेषांपूर्वंदाडिममुत्तमम्। | ||
वृक्षाम्लंग्राहिरूक्षोष्णंवातश्लेष्मणिशस्यते॥१५१॥ | वृक्षाम्लंग्राहिरूक्षोष्णंवातश्लेष्मणिशस्यते॥१५१॥ | ||
अम्लिकायाःफलंपक्वंतस्मादल्पान्तरंगुणैः। | अम्लिकायाःफलंपक्वंतस्मादल्पान्तरंगुणैः। | ||
गुणैस्तैरेवसंयुक्तंभेदनंत्वम्लवेतसम्॥१५२॥ | गुणैस्तैरेवसंयुक्तंभेदनंत्वम्लवेतसम्॥१५२॥ | ||
शूलेऽरुचौविबन्धेचमन्देऽग्नौमद्यविप्लवे । | शूलेऽरुचौविबन्धेचमन्देऽग्नौमद्यविप्लवे । | ||
हिक्काश्वासेचकासेचवम्यांवर्चोगदेषुच॥१५३॥ | हिक्काश्वासेचकासेचवम्यांवर्चोगदेषुच॥१५३॥ | ||
वातश्लेष्मसमुत्थेषुसर्वेष्वेवोपदिश्यते। | वातश्लेष्मसमुत्थेषुसर्वेष्वेवोपदिश्यते। | ||
केसरंमातुलुङ्गस्यलघुशेषमतोऽन्यथा॥१५४॥ | केसरंमातुलुङ्गस्यलघुशेषमतोऽन्यथा॥१५४॥ | ||
रोचनोदीपनोहृद्यःसुगन्धिस्त्वग्विवर्जितः। | रोचनोदीपनोहृद्यःसुगन्धिस्त्वग्विवर्जितः। | ||
कर्चूरःकफवातघ्नःश्वासहिक्कार्शसांहितः॥१५५॥ | कर्चूरःकफवातघ्नःश्वासहिक्कार्शसांहितः॥१५५॥ | ||
मधुरंकिञ्चिदम्लंचहृद्यंभक्तप्ररोचनम्। | मधुरंकिञ्चिदम्लंचहृद्यंभक्तप्ररोचनम्। | ||
दुर्जरंवातशमनंनागरङ्गफलंगुरु ॥१५६॥ | दुर्जरंवातशमनंनागरङ्गफलंगुरु ॥१५६॥ | ||
वातामाभिषुकाक्षोटमुकूलकनिकोचकाः। | वातामाभिषुकाक्षोटमुकूलकनिकोचकाः। | ||
गुरूष्णस्निग्धमधुराःसोरुमाणाबलप्रदाः॥१५७॥ | गुरूष्णस्निग्धमधुराःसोरुमाणाबलप्रदाः॥१५७॥ | ||
वातघ्नाबृंहणावृष्याःकफपित्ताभिवर्धनाः। | वातघ्नाबृंहणावृष्याःकफपित्ताभिवर्धनाः। | ||
प्रियालमेषांसदृशंविद्यादौष्ण्यंविनागुणैः॥१५८॥ | प्रियालमेषांसदृशंविद्यादौष्ण्यंविनागुणैः॥१५८॥ | ||
श्लेष्मलंमधुरंशीतंश्लेष्मातकफलंगुरु। | श्लेष्मलंमधुरंशीतंश्लेष्मातकफलंगुरु। | ||
श्लेष्मलंगुरुविष्टम्भिचाङ्कोटफलमग्निजित्॥१५९॥ | श्लेष्मलंगुरुविष्टम्भिचाङ्कोटफलमग्निजित्॥१५९॥ | ||
गुरूष्णंमधुरंरूक्षंकेशघ्नंचशमीफलम्। | गुरूष्णंमधुरंरूक्षंकेशघ्नंचशमीफलम्। | ||
विष्टम्भयतिकारञ्जंवातश्लेष्माविरोधिच॥१६०॥ | विष्टम्भयतिकारञ्जंवातश्लेष्माविरोधिच॥१६०॥ | ||
आम्रातकंदन्तशठमम्लंसकरमर्दकम्। | आम्रातकंदन्तशठमम्लंसकरमर्दकम्। | ||
रक्तपित्तकरंविद्यादैरावतकमेवच॥१६१॥ | रक्तपित्तकरंविद्यादैरावतकमेवच॥१६१॥ | ||
वातघ्नंदीपनंचैववार्ताकंकटुतिक्तकम्। | वातघ्नंदीपनंचैववार्ताकंकटुतिक्तकम्। | ||
वातलंकफपित्तघ्नंविद्यात्पर्पटकीफलम्॥१६२॥ | वातलंकफपित्तघ्नंविद्यात्पर्पटकीफलम्॥१६२॥ | ||
पित्तश्लेष्मघ्नमम्लंचवातलंचाक्षिकीफलम्। | पित्तश्लेष्मघ्नमम्लंचवातलंचाक्षिकीफलम्। | ||
मधुराण्यम्लपाकीनिपित्तश्लेष्महराणिच॥१६३॥ | मधुराण्यम्लपाकीनिपित्तश्लेष्महराणिच॥१६३॥ | ||
अश्वत्थोदुम्बरप्लक्षन्यग्रोधानांफलानिच। | अश्वत्थोदुम्बरप्लक्षन्यग्रोधानांफलानिच। | ||
कषायमधुराम्लानिवातलानिगुरूणिच॥१६४॥ | कषायमधुराम्लानिवातलानिगुरूणिच॥१६४॥ | ||
भल्लातकास्थ्यग्निसमंतन्मांसंस्वादुशीतलम्। | भल्लातकास्थ्यग्निसमंतन्मांसंस्वादुशीतलम्। | ||
पञ्चमःफलवर्गोऽयमुक्तःप्रायोपयोगिकः॥१६५॥ | पञ्चमःफलवर्गोऽयमुक्तःप्रायोपयोगिकः॥१६५॥ | ||
| Line 1,929: | Line 1,970: | ||
tr̥ṣṇādāhajvaraśvāsaraktapittakṣatakṣayān| | tr̥ṣṇādāhajvaraśvāsaraktapittakṣatakṣayān| | ||
vātapittamudāvartaṁ svarabhēdaṁ madātyayam||125|| | vātapittamudāvartaṁ svarabhēdaṁ madātyayam||125|| | ||
tiktāsyatāmāsyaśōṣaṁ kāsaṁ cāśu vyapōhati| | tiktāsyatāmāsyaśōṣaṁ kāsaṁ cāśu vyapōhati| | ||
mr̥dvīkā br̥ṁhaṇī vr̥ṣyā madhurā snigdhaśītalā||126|| | mr̥dvīkā br̥ṁhaṇī vr̥ṣyā madhurā snigdhaśītalā||126|| | ||
madhuraṁ br̥ṁhaṇaṁ vr̥ṣyaṁ kharjūraṁ guru śītalam| | madhuraṁ br̥ṁhaṇaṁ vr̥ṣyaṁ kharjūraṁ guru śītalam| | ||
kṣayē'bhighātē dāhē ca vātapittē ca taddhitam||127|| | kṣayē'bhighātē dāhē ca vātapittē ca taddhitam||127|| | ||
tarpaṇaṁ br̥ṁhaṇaṁ phalgu guru viṣṭambhi śītalam| | tarpaṇaṁ br̥ṁhaṇaṁ phalgu guru viṣṭambhi śītalam| | ||
parūṣakaṁ madhūkaṁ ca vātapittē ca śasyatē||128|| | parūṣakaṁ madhūkaṁ ca vātapittē ca śasyatē||128|| | ||
madhuraṁ br̥ṁhaṇaṁ balyamāmrātaṁ tarpaṇaṁ guru| | madhuraṁ br̥ṁhaṇaṁ balyamāmrātaṁ tarpaṇaṁ guru| | ||
sasnēhaṁ ślēṣmalaṁ śītaṁ vr̥ṣyaṁ viṣṭabhya jīryati||129|| | sasnēhaṁ ślēṣmalaṁ śītaṁ vr̥ṣyaṁ viṣṭabhya jīryati||129|| | ||
tālaśasyāni siddhāni nārikēlaphalāni ca| | tālaśasyāni siddhāni nārikēlaphalāni ca| | ||
br̥ṁhaṇasnigdhaśītāni balyāni madhurāṇi ca||130|| | br̥ṁhaṇasnigdhaśītāni balyāni madhurāṇi ca||130|| | ||
madhurāmlakaṣāyaṁ ca viṣṭambhi guru śītalam| | madhurāmlakaṣāyaṁ ca viṣṭambhi guru śītalam| | ||
pittaślēṣmakaraṁ bhavyaṁ grāhi vakraviśōdhanam||131|| | pittaślēṣmakaraṁ bhavyaṁ grāhi vakraviśōdhanam||131|| | ||
amlaṁ parūṣakaṁ drākṣā badarāṇyārukāṇi ca| | amlaṁ parūṣakaṁ drākṣā badarāṇyārukāṇi ca| | ||
pittaślēṣmaprakōpīṇi karkandhunikucānyapi||132|| | pittaślēṣmaprakōpīṇi karkandhunikucānyapi||132|| | ||
nātyuṣṇaṁ guru sampakvaṁ svāduprāyaṁ mukhapriyam| | nātyuṣṇaṁ guru sampakvaṁ svāduprāyaṁ mukhapriyam| | ||
br̥ṁhaṇaṁ jīryati kṣipraṁ nātidōṣalamārukam||133|| | br̥ṁhaṇaṁ jīryati kṣipraṁ nātidōṣalamārukam||133|| | ||
dvividhaṁ śītamuṣṇaṁ ca madhuraṁ cāmlamēva ca| | dvividhaṁ śītamuṣṇaṁ ca madhuraṁ cāmlamēva ca| | ||
guru pārāvataṁ jñēyamarucyatyagnināśanam||134|| | guru pārāvataṁ jñēyamarucyatyagnināśanam||134|| | ||
bhavyādalpāntaraguṇaṁ kāśmaryaphalamucyatē| | bhavyādalpāntaraguṇaṁ kāśmaryaphalamucyatē| | ||
tathaivālpāntaraguṇaṁ tūdamamlaṁ parūṣakāt||135|| | tathaivālpāntaraguṇaṁ tūdamamlaṁ parūṣakāt||135|| | ||
kaṣāyamadhuraṁ ṭaṅkaṁ vātalaṁ guru śītalam| | kaṣāyamadhuraṁ ṭaṅkaṁ vātalaṁ guru śītalam| | ||
kapitthamāmaṁ kaṇṭhaghnaṁ viṣaghnaṁ grāhi vātalam [1] ||136|| | kapitthamāmaṁ kaṇṭhaghnaṁ viṣaghnaṁ grāhi vātalam [1] ||136|| | ||
madhurāmlakaṣāyatvāt saugandhyācca rucipradam| | madhurāmlakaṣāyatvāt saugandhyācca rucipradam| | ||
paripakvaṁ [2] ca dōṣaghnaṁ viṣaghnaṁ grāhi gurvapi||137|| | paripakvaṁ [2] ca dōṣaghnaṁ viṣaghnaṁ grāhi gurvapi||137|| | ||
bilvaṁ tu durjaraṁ pakvaṁ dōṣalaṁ pūtimārutam| | bilvaṁ tu durjaraṁ pakvaṁ dōṣalaṁ pūtimārutam| | ||
snigdhōṣṇatīkṣṇaṁ tadbālaṁ dīpanaṁ kaphavātajit||138|| | snigdhōṣṇatīkṣṇaṁ tadbālaṁ dīpanaṁ kaphavātajit||138|| | ||
raktapittakaraṁ bālamāpūrṇaṁ pittavardhanam| | raktapittakaraṁ bālamāpūrṇaṁ pittavardhanam| | ||
pakvamāmraṁ jayēdvāyuṁ māṁsaśukrabalapradam||139|| | pakvamāmraṁ jayēdvāyuṁ māṁsaśukrabalapradam||139|| | ||
kaṣāyamadhuraprāyaṁ guru viṣṭambhi śītalam| | kaṣāyamadhuraprāyaṁ guru viṣṭambhi śītalam| | ||
jāmbavaṁ kaphapittaghnaṁ grāhi vātakaraṁ param||140|| | jāmbavaṁ kaphapittaghnaṁ grāhi vātakaraṁ param||140|| | ||
badaraṁ madhuraṁ snigdhaṁ bhēdanaṁ vātapittajit| | badaraṁ madhuraṁ snigdhaṁ bhēdanaṁ vātapittajit| | ||
tacchuṣkaṁ kaphavātaghnaṁ pittē na ca virudhyatē||141|| | tacchuṣkaṁ kaphavātaghnaṁ pittē na ca virudhyatē||141|| | ||
kaṣāyamadhuraṁ śītaṁ grāhi simbi(ñci)tikāphalam| | kaṣāyamadhuraṁ śītaṁ grāhi simbi(ñci)tikāphalam| | ||
gāṅgērukī karīraṁ ca bimbī tōdanadhanvanam||142|| | gāṅgērukī karīraṁ ca bimbī tōdanadhanvanam||142|| | ||
madhuraṁ sakaṣāyaṁ ca śītaṁ pittakaphāpaham| | madhuraṁ sakaṣāyaṁ ca śītaṁ pittakaphāpaham| | ||
sampakvaṁ panasaṁ mōcaṁ rājādanaphalāni ca||143|| | sampakvaṁ panasaṁ mōcaṁ rājādanaphalāni ca||143|| | ||
svādūni sakaṣāyāṇi snigdhaśītagurūṇi ca| | svādūni sakaṣāyāṇi snigdhaśītagurūṇi ca| | ||
kaṣāyaviśadatvācca saugandhyācca rucipradam||144|| | kaṣāyaviśadatvācca saugandhyācca rucipradam||144|| | ||
avadaṁśakṣamaṁ hr̥dyaṁ vātalaṁ lavalīphalam| | avadaṁśakṣamaṁ hr̥dyaṁ vātalaṁ lavalīphalam| | ||
nīpaṁ śatāhvakaṁ [3] pīlu tr̥ṇaśūnyaṁ vikaṅkatam||145|| | nīpaṁ śatāhvakaṁ [3] pīlu tr̥ṇaśūnyaṁ vikaṅkatam||145|| | ||
prācīnāmalakaṁ caiva dōṣaghnaṁ garahāri ca| | prācīnāmalakaṁ caiva dōṣaghnaṁ garahāri ca| | ||
aiṅgudaṁ tiktamadhuraṁ snigdhōṣṇaṁ kaphavātajit||146|| | aiṅgudaṁ tiktamadhuraṁ snigdhōṣṇaṁ kaphavātajit||146|| | ||
tindukaṁ kaphapittaghnaṁ kaṣāyaṁ madhuraṁ laghu| | tindukaṁ kaphapittaghnaṁ kaṣāyaṁ madhuraṁ laghu| | ||
vidyādāmalakē sarvān rasāṁllavaṇavarjitān||147|| | vidyādāmalakē sarvān rasāṁllavaṇavarjitān||147|| | ||
rūkṣaṁ svādu kaṣāyāmlaṁ kaphapittaharaṁ param| | rūkṣaṁ svādu kaṣāyāmlaṁ kaphapittaharaṁ param| | ||
rasāsr̥ṅmāṁsamēdōjāndōṣān hanti bibhītakam||148|| | rasāsr̥ṅmāṁsamēdōjāndōṣān hanti bibhītakam||148|| | ||
svarabhēdakaphōtklēdapittarōgavināśanam| | svarabhēdakaphōtklēdapittarōgavināśanam| | ||
amlaṁ kaṣāyamadhuraṁ vātaghnaṁ grāhi dīpanam||149|| | amlaṁ kaṣāyamadhuraṁ vātaghnaṁ grāhi dīpanam||149|| | ||
snigdhōṣṇaṁ dāḍimaṁ hr̥dyaṁ kaphapittāvirōdhi ca| | snigdhōṣṇaṁ dāḍimaṁ hr̥dyaṁ kaphapittāvirōdhi ca| | ||
rūkṣāmlaṁ dāḍimaṁ yattu tat pittānilakōpanam||150|| | rūkṣāmlaṁ dāḍimaṁ yattu tat pittānilakōpanam||150|| | ||
madhuraṁ pittanuttēṣāṁ pūrvaṁ dāḍimamuttamam| | madhuraṁ pittanuttēṣāṁ pūrvaṁ dāḍimamuttamam| | ||
vr̥kṣāmlaṁ grāhi rūkṣōṣṇaṁ vātaślēṣmaṇi śasyatē||151|| | vr̥kṣāmlaṁ grāhi rūkṣōṣṇaṁ vātaślēṣmaṇi śasyatē||151|| | ||
amlikāyāḥ phalaṁ pakvaṁ tasmādalpāntaraṁ guṇaiḥ| | amlikāyāḥ phalaṁ pakvaṁ tasmādalpāntaraṁ guṇaiḥ| | ||
guṇaistairēva saṁyuktaṁ bhēdanaṁ tvamlavētasam||152|| | guṇaistairēva saṁyuktaṁ bhēdanaṁ tvamlavētasam||152|| | ||
śūlē'rucau vibandhē ca mandē'gnau madyaviplavē [4] | | śūlē'rucau vibandhē ca mandē'gnau madyaviplavē [4] | | ||
hikkāśvāsē ca kāsē ca vamyāṁ varcōgadēṣu ca||153|| | hikkāśvāsē ca kāsē ca vamyāṁ varcōgadēṣu ca||153|| | ||
vātaślēṣmasamutthēṣu sarvēṣvēvōpadiśyatē| | vātaślēṣmasamutthēṣu sarvēṣvēvōpadiśyatē| | ||
kēsaraṁ mātuluṅgasya laghu śēṣamatō'nyathā||154|| | kēsaraṁ mātuluṅgasya laghu śēṣamatō'nyathā||154|| | ||
rōcanō dīpanō hr̥dyaḥ sugandhistvagvivarjitaḥ| | rōcanō dīpanō hr̥dyaḥ sugandhistvagvivarjitaḥ| | ||
karcūraḥ kaphavātaghnaḥ śvāsahikkārśasāṁ hitaḥ||155|| | karcūraḥ kaphavātaghnaḥ śvāsahikkārśasāṁ hitaḥ||155|| | ||
madhuraṁ kiñcidamlaṁ ca hr̥dyaṁ bhaktaprarōcanam| | madhuraṁ kiñcidamlaṁ ca hr̥dyaṁ bhaktaprarōcanam| | ||
durjaraṁ vātaśamanaṁ nāgaraṅgaphalaṁ guru [5] ||156|| | durjaraṁ vātaśamanaṁ nāgaraṅgaphalaṁ guru [5] ||156|| | ||
vātāmābhiṣukākṣōṭamukūlakanikōcakāḥ| | vātāmābhiṣukākṣōṭamukūlakanikōcakāḥ| | ||
gurūṣṇasnigdhamadhurāḥ sōrumāṇā balapradāḥ||157|| | gurūṣṇasnigdhamadhurāḥ sōrumāṇā balapradāḥ||157|| | ||
vātaghnā br̥ṁhaṇā vr̥ṣyāḥ kaphapittābhivardhanāḥ| | vātaghnā br̥ṁhaṇā vr̥ṣyāḥ kaphapittābhivardhanāḥ| | ||
priyālamēṣāṁ sadr̥śaṁ vidyādauṣṇyaṁ vinā guṇaiḥ||158|| | priyālamēṣāṁ sadr̥śaṁ vidyādauṣṇyaṁ vinā guṇaiḥ||158|| | ||
ślēṣmalaṁ madhuraṁ śītaṁ ślēṣmātakaphalaṁ guru| | ślēṣmalaṁ madhuraṁ śītaṁ ślēṣmātakaphalaṁ guru| | ||
ślēṣmalaṁ guru viṣṭambhi cāṅkōṭaphalamagnijit||159|| | ślēṣmalaṁ guru viṣṭambhi cāṅkōṭaphalamagnijit||159|| | ||
gurūṣṇaṁ madhuraṁ rūkṣaṁ kēśaghnaṁ ca śamīphalam| | gurūṣṇaṁ madhuraṁ rūkṣaṁ kēśaghnaṁ ca śamīphalam| | ||
viṣṭambhayati kārañjaṁ vātaślēṣmāvirōdhi ca||160|| | viṣṭambhayati kārañjaṁ vātaślēṣmāvirōdhi ca||160|| | ||
āmrātakaṁ dantaśaṭhamamlaṁ sakaramardakam| | āmrātakaṁ dantaśaṭhamamlaṁ sakaramardakam| | ||
raktapittakaraṁ vidyādairāvatakamēva ca||161|| | raktapittakaraṁ vidyādairāvatakamēva ca||161|| | ||
vātaghnaṁ dīpanaṁ caiva vārtākaṁ kaṭu tiktakam| | vātaghnaṁ dīpanaṁ caiva vārtākaṁ kaṭu tiktakam| | ||
vātalaṁ kaphapittaghnaṁ vidyāt parpaṭakīphalam||162|| | vātalaṁ kaphapittaghnaṁ vidyāt parpaṭakīphalam||162|| | ||
pittaślēṣmaghnamamlaṁ ca vātalaṁ cākṣikīphalam| | pittaślēṣmaghnamamlaṁ ca vātalaṁ cākṣikīphalam| | ||
madhurāṇyamlapākīni pittaślēṣmaharāṇi ca||163|| | madhurāṇyamlapākīni pittaślēṣmaharāṇi ca||163|| | ||
aśvatthōdumbaraplakṣanyagrōdhānāṁ phalāni ca| | aśvatthōdumbaraplakṣanyagrōdhānāṁ phalāni ca| | ||
kaṣāyamadhurāmlāni vātalāni gurūṇi ca||164|| | kaṣāyamadhurāmlāni vātalāni gurūṇi ca||164|| | ||
bhallātakāsthyagnisamaṁ tanmāṁsaṁ svādu śītalam| | bhallātakāsthyagnisamaṁ tanmāṁsaṁ svādu śītalam| | ||
pañcamaḥ phalavargō'yamuktaḥ prāyōpayōgikaḥ||165|| | pañcamaḥ phalavargō'yamuktaḥ prāyōpayōgikaḥ||165|| | ||
| Line 2,056: | Line 2,138: | ||
tRuShNAdAhajvaraSvAsaraktapittakShatakShayAn| | tRuShNAdAhajvaraSvAsaraktapittakShatakShayAn| | ||
vAtapittamudAvartaM svaraBedaM madAtyayam||125|| | vAtapittamudAvartaM svaraBedaM madAtyayam||125|| | ||
tiktAsyatAmAsyaSoShaM kAsaM cASu vyapohati| | tiktAsyatAmAsyaSoShaM kAsaM cASu vyapohati| | ||
mRudvIkA bRuMhaNI vRuShyA madhurA snigdhaSItalA||126|| | mRudvIkA bRuMhaNI vRuShyA madhurA snigdhaSItalA||126|| | ||
madhuraM bRuMhaNaM vRuShyaM KarjUraM guru SItalam| | madhuraM bRuMhaNaM vRuShyaM KarjUraM guru SItalam| | ||
kShaye&BiGAte dAhe ca vAtapitte ca taddhitam||127|| | kShaye&BiGAte dAhe ca vAtapitte ca taddhitam||127|| | ||
tarpaNaM bRuMhaNaM Palgu guru viShTamBi SItalam| | tarpaNaM bRuMhaNaM Palgu guru viShTamBi SItalam| | ||
parUShakaM madhUkaM ca vAtapitte ca Sasyate||128|| | parUShakaM madhUkaM ca vAtapitte ca Sasyate||128|| | ||
madhuraM bRuMhaNaM balyamAmrAtaM tarpaNaM guru| | madhuraM bRuMhaNaM balyamAmrAtaM tarpaNaM guru| | ||
sasnehaM SleShmalaM SItaM vRuShyaM viShTaBya jIryati||129|| | sasnehaM SleShmalaM SItaM vRuShyaM viShTaBya jIryati||129|| | ||
tAlaSasyAni siddhAni nArikelaPalAni ca| | tAlaSasyAni siddhAni nArikelaPalAni ca| | ||
bRuMhaNasnigdhaSItAni balyAni madhurANi ca||130|| | bRuMhaNasnigdhaSItAni balyAni madhurANi ca||130|| | ||
madhurAmlakaShAyaM ca viShTamBi guru SItalam| | madhurAmlakaShAyaM ca viShTamBi guru SItalam| | ||
pittaSleShmakaraM BavyaM grAhi vakraviSodhanam||131|| | pittaSleShmakaraM BavyaM grAhi vakraviSodhanam||131|| | ||
amlaM parUShakaM drAkShA badarANyArukANi ca| | amlaM parUShakaM drAkShA badarANyArukANi ca| | ||
pittaSleShmaprakopINi karkandhunikucAnyapi||132|| | pittaSleShmaprakopINi karkandhunikucAnyapi||132|| | ||
nAtyuShNaM guru sampakvaM svAduprAyaM muKapriyam| | nAtyuShNaM guru sampakvaM svAduprAyaM muKapriyam| | ||
bRuMhaNaM jIryati kShipraM nAtidoShalamArukam||133|| | bRuMhaNaM jIryati kShipraM nAtidoShalamArukam||133|| | ||
dvividhaM SItamuShNaM ca madhuraM cAmlameva ca| | dvividhaM SItamuShNaM ca madhuraM cAmlameva ca| | ||
guru pArAvataM j~jeyamarucyatyagninASanam||134|| | guru pArAvataM j~jeyamarucyatyagninASanam||134|| | ||
BavyAdalpAntaraguNaM kASmaryaPalamucyate| | BavyAdalpAntaraguNaM kASmaryaPalamucyate| | ||
tathaivAlpAntaraguNaM tUdamamlaM parUShakAt||135|| | tathaivAlpAntaraguNaM tUdamamlaM parUShakAt||135|| | ||
kaShAyamadhuraM Ta~gkaM vAtalaM guru SItalam| | kaShAyamadhuraM Ta~gkaM vAtalaM guru SItalam| | ||
kapitthamAmaM kaNThaGnaM viShaGnaM grAhi vAtalam ||136|| | kapitthamAmaM kaNThaGnaM viShaGnaM grAhi vAtalam ||136|| | ||
madhurAmlakaShAyatvAt saugandhyAcca rucipradam| | madhurAmlakaShAyatvAt saugandhyAcca rucipradam| | ||
paripakvaM | |||
paripakvaM ca doShaGnaM viShaGnaM grAhi gurvapi||137|| | |||
bilvaM tu durjaraM pakvaM doShalaM pUtimArutam| | bilvaM tu durjaraM pakvaM doShalaM pUtimArutam| | ||
snigdhoShNatIkShNaM tadbAlaM dIpanaM kaPavAtajit||138|| | snigdhoShNatIkShNaM tadbAlaM dIpanaM kaPavAtajit||138|| | ||
raktapittakaraM bAlamApUrNaM pittavardhanam| | raktapittakaraM bAlamApUrNaM pittavardhanam| | ||
pakvamAmraM jayedvAyuM mAMsaSukrabalapradam||139|| | pakvamAmraM jayedvAyuM mAMsaSukrabalapradam||139|| | ||
kaShAyamadhuraprAyaM guru viShTamBi SItalam| | kaShAyamadhuraprAyaM guru viShTamBi SItalam| | ||
jAmbavaM kaPapittaGnaM grAhi vAtakaraM param||140|| | jAmbavaM kaPapittaGnaM grAhi vAtakaraM param||140|| | ||
badaraM madhuraM snigdhaM BedanaM vAtapittajit| | badaraM madhuraM snigdhaM BedanaM vAtapittajit| | ||
tacCuShkaM kaPavAtaGnaM pitte na ca virudhyate||141|| | tacCuShkaM kaPavAtaGnaM pitte na ca virudhyate||141|| | ||
kaShAyamadhuraM SItaM grAhi simbi(~jci)tikAPalam| | kaShAyamadhuraM SItaM grAhi simbi(~jci)tikAPalam| | ||
gA~ggerukI karIraM ca bimbI todanadhanvanam||142|| | gA~ggerukI karIraM ca bimbI todanadhanvanam||142|| | ||
madhuraM sakaShAyaM ca SItaM pittakaPApaham| | madhuraM sakaShAyaM ca SItaM pittakaPApaham| | ||
sampakvaM panasaM mocaM rAjAdanaPalAni ca||143|| | sampakvaM panasaM mocaM rAjAdanaPalAni ca||143|| | ||
svAdUni sakaShAyANi snigdhaSItagurUNi ca| | svAdUni sakaShAyANi snigdhaSItagurUNi ca| | ||
kaShAyaviSadatvAcca saugandhyAcca rucipradam||144|| | kaShAyaviSadatvAcca saugandhyAcca rucipradam||144|| | ||
avadaMSakShamaM hRudyaM vAtalaM lavalIPalam| | avadaMSakShamaM hRudyaM vAtalaM lavalIPalam| | ||
nIpaM SatAhvakaM | |||
nIpaM SatAhvakaM pIlu tRuNaSUnyaM vika~gkatam||145|| | |||
prAcInAmalakaM caiva doShaGnaM garahAri ca| | prAcInAmalakaM caiva doShaGnaM garahAri ca| | ||
ai~ggudaM tiktamadhuraM snigdhoShNaM kaPavAtajit||146|| | ai~ggudaM tiktamadhuraM snigdhoShNaM kaPavAtajit||146|| | ||
tindukaM kaPapittaGnaM kaShAyaM madhuraM laGu| | tindukaM kaPapittaGnaM kaShAyaM madhuraM laGu| | ||
vidyAdAmalake sarvAn rasAMllavaNavarjitAn||147|| | vidyAdAmalake sarvAn rasAMllavaNavarjitAn||147|| | ||
rUkShaM svAdu kaShAyAmlaM kaPapittaharaM param| | rUkShaM svAdu kaShAyAmlaM kaPapittaharaM param| | ||
rasAsRu~gmAMsamedojAndoShAn hanti biBItakam||148|| | rasAsRu~gmAMsamedojAndoShAn hanti biBItakam||148|| | ||
svaraBedakaPotkledapittarogavinASanam| | svaraBedakaPotkledapittarogavinASanam| | ||
amlaM kaShAyamadhuraM vAtaGnaM grAhi dIpanam||149|| | amlaM kaShAyamadhuraM vAtaGnaM grAhi dIpanam||149|| | ||
snigdhoShNaM dADimaM hRudyaM kaPapittAvirodhi ca| | snigdhoShNaM dADimaM hRudyaM kaPapittAvirodhi ca| | ||
rUkShAmlaM dADimaM yattu tat pittAnilakopanam||150|| | rUkShAmlaM dADimaM yattu tat pittAnilakopanam||150|| | ||
madhuraM pittanutteShAM pUrvaM dADimamuttamam| | madhuraM pittanutteShAM pUrvaM dADimamuttamam| | ||
vRukShAmlaM grAhi rUkShoShNaM vAtaSleShmaNi Sasyate||151|| | vRukShAmlaM grAhi rUkShoShNaM vAtaSleShmaNi Sasyate||151|| | ||
amlikAyAH PalaM pakvaM tasmAdalpAntaraM guNaiH| | amlikAyAH PalaM pakvaM tasmAdalpAntaraM guNaiH| | ||
guNaistaireva saMyuktaM BedanaM tvamlavetasam||152|| | guNaistaireva saMyuktaM BedanaM tvamlavetasam||152|| | ||
SUle&rucau vibandhe ca mande&gnau madyaviplave | | SUle&rucau vibandhe ca mande&gnau madyaviplave | | ||
hikkASvAse ca kAse ca vamyAM varcogadeShu ca||153|| | hikkASvAse ca kAse ca vamyAM varcogadeShu ca||153|| | ||
vAtaSleShmasamuttheShu sarveShvevopadiSyate| | vAtaSleShmasamuttheShu sarveShvevopadiSyate| | ||
kesaraM mAtulu~ggasya laGu SeShamato&nyathA||154|| | kesaraM mAtulu~ggasya laGu SeShamato&nyathA||154|| | ||
rocano dIpano hRudyaH sugandhistvagvivarjitaH| | rocano dIpano hRudyaH sugandhistvagvivarjitaH| | ||
karcUraH kaPavAtaGnaH SvAsahikkArSasAM hitaH||155|| | karcUraH kaPavAtaGnaH SvAsahikkArSasAM hitaH||155|| | ||
madhuraM ki~jcidamlaM ca hRudyaM Baktaprarocanam| | madhuraM ki~jcidamlaM ca hRudyaM Baktaprarocanam| | ||
durjaraM vAtaSamanaM nAgara~ggaPalaM guru ||156|| | durjaraM vAtaSamanaM nAgara~ggaPalaM guru ||156|| | ||
vAtAmABiShukAkShoTamukUlakanikocakAH| | vAtAmABiShukAkShoTamukUlakanikocakAH| | ||
gurUShNasnigdhamadhurAH sorumANA balapradAH||157|| | gurUShNasnigdhamadhurAH sorumANA balapradAH||157|| | ||
vAtaGnA bRuMhaNA vRuShyAH kaPapittABivardhanAH| | vAtaGnA bRuMhaNA vRuShyAH kaPapittABivardhanAH| | ||
priyAlameShAM sadRuSaM vidyAdauShNyaM vinA guNaiH||158|| | priyAlameShAM sadRuSaM vidyAdauShNyaM vinA guNaiH||158|| | ||