Arsha Chikitsa: Difference between revisions
Pallavmishra (talk | contribs) |
Pallavmishra (talk | contribs) |
||
| Line 2,901: | Line 2,901: | ||
अर्शसां द्विविधं जन्म पृथगायतनानि च| | अर्शसां द्विविधं जन्म पृथगायतनानि च| | ||
स्थान संस्थानलिङ्गानि साध्यासाध्यविनिश्चयः||२४९|| | स्थान संस्थानलिङ्गानि साध्यासाध्यविनिश्चयः||२४९|| | ||
अभ्यङ्गाः स्वेदनं धूमाः सावगाहाः प्रलेपनाः| | अभ्यङ्गाः स्वेदनं धूमाः सावगाहाः प्रलेपनाः| | ||
शोणितस्यावसेकश्च योगा दीपनपाचनाः||२५०|| | शोणितस्यावसेकश्च योगा दीपनपाचनाः||२५०|| | ||
पानान्न विधिरग्र्यश्च वातवर्चोऽनुलोमनः| | पानान्न विधिरग्र्यश्च वातवर्चोऽनुलोमनः| | ||
योगाः संशमनीयाश्च सर्पींषि विविधानि च||२५१|| | योगाः संशमनीयाश्च सर्पींषि विविधानि च||२५१|| | ||
बस्तयस्तक्रयोगाश्च वरारिष्टाः सशर्कराः| | बस्तयस्तक्रयोगाश्च वरारिष्टाः सशर्कराः| | ||
शुष्काणामर्शसां शस्ताः स्राविणां लक्षणानि च||२५२|| | शुष्काणामर्शसां शस्ताः स्राविणां लक्षणानि च||२५२|| | ||
द्विविधं सानुबन्धानां तेषां चेष्टं यदौषधम्| | द्विविधं सानुबन्धानां तेषां चेष्टं यदौषधम्| | ||
रक्त सङ्ग्रहणाः क्वाथाः पेष्याश्च विविधात्मकाः||२५३|| | रक्त सङ्ग्रहणाः क्वाथाः पेष्याश्च विविधात्मकाः||२५३|| | ||
स्नेहाहार विधिश्चाग्र्यो योगाश्च प्रतिसारणाः| | स्नेहाहार विधिश्चाग्र्यो योगाश्च प्रतिसारणाः| | ||
प्रक्षालनावगाहाश्च प्रदेहाः सेचनानि च||२५४|| | प्रक्षालनावगाहाश्च प्रदेहाः सेचनानि च||२५४|| | ||
अतिवृत्तस्य रक्तस्य विधातव्यं यदौषधम्| | अतिवृत्तस्य रक्तस्य विधातव्यं यदौषधम्| | ||
तत्सर्वमिह निर्दिष्टं गुदजानां चिकित्सिते||२५५|| | तत्सर्वमिह निर्दिष्टं गुदजानां चिकित्सिते||२५५|| | ||
| Line 2,924: | Line 2,931: | ||
arśasāṃ dvividhaṃ janma pṛthagāyatanāni ca| | arśasāṃ dvividhaṃ janma pṛthagāyatanāni ca| | ||
sthāna saṃsthānaliṅgāni sādhyāsādhyaviniścayaḥ||249|| | sthāna saṃsthānaliṅgāni sādhyāsādhyaviniścayaḥ||249|| | ||
abhyaṅgāḥ svedanaṃ dhūmāḥ sāvagāhāḥ pralepanāḥ| | abhyaṅgāḥ svedanaṃ dhūmāḥ sāvagāhāḥ pralepanāḥ| | ||
śoṇitasyāvasekaśca yogā dīpanapācanāḥ||250|| | śoṇitasyāvasekaśca yogā dīpanapācanāḥ||250|| | ||
pānānna vidhiragryaśca vātavarco’nulomanaḥ| | pānānna vidhiragryaśca vātavarco’nulomanaḥ| | ||
yogāḥ saṃśamanīyāśca sarpīṃṣi vividhāni ca||251|| | yogāḥ saṃśamanīyāśca sarpīṃṣi vividhāni ca||251|| | ||
bastayastakrayogāśca varāriṣṭāḥ saśarkarāḥ| | bastayastakrayogāśca varāriṣṭāḥ saśarkarāḥ| | ||
śuṣkāṇāmarśasāṃ śastāḥ srāviṇāṃ lakṣaṇāni ca||252|| | śuṣkāṇāmarśasāṃ śastāḥ srāviṇāṃ lakṣaṇāni ca||252|| | ||
dvividhaṃ sānubandhānāṃ teṣāṃ ceṣṭaṃ yadauṣadham| | dvividhaṃ sānubandhānāṃ teṣāṃ ceṣṭaṃ yadauṣadham| | ||
rakta saṅgrahaṇāḥ kvāthāḥ peṣyāśca vividhātmakāḥ||253|| | rakta saṅgrahaṇāḥ kvāthāḥ peṣyāśca vividhātmakāḥ||253|| | ||
snehāhāra vidhiścāgryo yogāśca pratisāraṇāḥ| | snehāhāra vidhiścāgryo yogāśca pratisāraṇāḥ| | ||
prakṣālanāvagāhāśca pradehāḥ secanāni ca||254|| | prakṣālanāvagāhāśca pradehāḥ secanāni ca||254|| | ||
ativṛttasya raktasya vidhātavyaṃ yadauṣadham| | ativṛttasya raktasya vidhātavyaṃ yadauṣadham| | ||
tatsarvamiha nirdiṣṭaṃ gudajānāṃ cikitsite||255|| | tatsarvamiha nirdiṣṭaṃ gudajānāṃ cikitsite||255|| | ||
| Line 2,947: | Line 2,961: | ||
arshasAM dvividhaM janma pRuthagAyatanAni ca| | arshasAM dvividhaM janma pRuthagAyatanAni ca| | ||
sthAnasaMsthAnali~ggAni sAdhyAsAdhyavinishcayaH||249|| | sthAnasaMsthAnali~ggAni sAdhyAsAdhyavinishcayaH||249|| | ||
abhya~ggAH svedanaM dhUmAH sAvagAhAH pralepanAH| | abhya~ggAH svedanaM dhUmAH sAvagAhAH pralepanAH| | ||
shoNitasyAvasekashca yogA dIpanapAcanAH||250|| | shoNitasyAvasekashca yogA dIpanapAcanAH||250|| | ||
pAnAnnavidhiragryashca vAtavarco~anulomanaH| | pAnAnnavidhiragryashca vAtavarco~anulomanaH| | ||
yogAH saMshamanIyAshca sarpIMShi vividhAni ca||251|| | yogAH saMshamanIyAshca sarpIMShi vividhAni ca||251|| | ||
bastayastakrayogAshca varAriShTAH sasharkarAH| | bastayastakrayogAshca varAriShTAH sasharkarAH| | ||
shuShkANAmarshasAM [32] shastAH srAviNAM lakShaNAni ca||252|| | shuShkANAmarshasAM [32] shastAH srAviNAM lakShaNAni ca||252|| | ||
dvividhaM sAnubandhAnAM teShAM ceShTaM yadauShadham| | dvividhaM sAnubandhAnAM teShAM ceShTaM yadauShadham| | ||
raktasa~ggrahaNAH kvAthAH peShyAshca vividhAtmakAH||253|| | raktasa~ggrahaNAH kvAthAH peShyAshca vividhAtmakAH||253|| | ||
snehAhAravidhishcAgryo yogAshca pratisAraNAH| | snehAhAravidhishcAgryo yogAshca pratisAraNAH| | ||
prakShAlanAvagAhAshca pradehAH secanAni ca||254|| | prakShAlanAvagAhAshca pradehAH secanAni ca||254|| | ||
ativRuttasya raktasya vidhAtavyaM yadauShadham| | ativRuttasya raktasya vidhAtavyaM yadauShadham| | ||
tatsarvamiha nirdiShTaM gudajAnAM cikitsite||255|| | tatsarvamiha nirdiShTaM gudajAnAM cikitsite||255|| | ||
Following points are discussed in detail in this chapter of treatment of hemorrhoids | Following points are discussed in detail in this chapter of treatment of hemorrhoids: | ||
#The disease arsha is produced by two different causes like congenital and acquired. | #The disease ''arsha'' is produced by two different causes like congenital and acquired. | ||
#Different locations, appearance, size, shape and signs as well as symptoms were described in detail. | #Different locations, appearance, size, shape and signs as well as symptoms were described in detail. | ||
#The prognosis of the arsha in the form of curable and non-curable. | #The prognosis of the ''arsha'' in the form of curable and non-curable. | ||
#Different recipes for massage, fomentation, fumigation, sitz bath, external or topical application, blood-letting and digestive stimulation and laxatives. | #Different recipes for massage, fomentation, fumigation, sitz bath, external or topical application, blood-letting and digestive stimulation and laxatives. | ||
#The most useful modes of taking different herbal herbo-mineral drinks and prepared food for patients of arsha; | #The most useful modes of taking different herbal herbo-mineral drinks and prepared food for patients of ''arsha''; | ||
#Many recipes for the downward movement of flatus and stool to control the vitiation of vata dosha. | #Many recipes for the downward movement of flatus and stool to control the vitiation of ''vata dosha''. | ||
#Dosha alleviating recipes as per doshic involvement. | #''Dosha'' alleviating recipes as per doshic involvement. | ||
#Different types of medicated ghee. | #Different types of medicated ghee. | ||
#Recipes of medicated enemas | #Recipes of medicated enemas | ||
#The use of butter-milk and its importance in mandagni patients. | #The use of butter-milk and its importance in ''mandagni'' patients. | ||
#Excellent arishtas including sharkaraarishta (arishta adding sugar instead of jaggary). | #Excellent ''arishtas'' including ''sharkaraarishta'' (''arishta'' adding sugar instead of jaggary). | ||
#The wholesome regimens for dry type of hemorrhoids. | #The wholesome regimens for dry type of hemorrhoids. | ||
#The signs and symptoms of bleeding hemorrhoids. | #The signs and symptoms of bleeding hemorrhoids. | ||
#Two different types of anubandhas (secondary aggravation of doshas) and their appropriate remedies; | #Two different types of ''anubandhas'' (secondary aggravation of ''doshas'') and their appropriate remedies; | ||
#Hemostatic decoctions to stop bleeding in hemorrhoids. | #Hemostatic decoctions to stop bleeding in hemorrhoids. | ||
#Preparation and uses of different types of pastes for local application in hemorrhoids. | #Preparation and uses of different types of pastes for local application in hemorrhoids. | ||