Arsha Chikitsa: Difference between revisions

Line 2,901: Line 2,901:


अर्शसां द्विविधं जन्म पृथगायतनानि च|
अर्शसां द्विविधं जन्म पृथगायतनानि च|
स्थान संस्थानलिङ्गानि साध्यासाध्यविनिश्चयः||२४९||
स्थान संस्थानलिङ्गानि साध्यासाध्यविनिश्चयः||२४९||


अभ्यङ्गाः स्वेदनं धूमाः सावगाहाः प्रलेपनाः|
अभ्यङ्गाः स्वेदनं धूमाः सावगाहाः प्रलेपनाः|
शोणितस्यावसेकश्च योगा दीपनपाचनाः||२५०||
शोणितस्यावसेकश्च योगा दीपनपाचनाः||२५०||


पानान्न विधिरग्र्यश्च वातवर्चोऽनुलोमनः|
पानान्न विधिरग्र्यश्च वातवर्चोऽनुलोमनः|
योगाः संशमनीयाश्च सर्पींषि विविधानि च||२५१||
योगाः संशमनीयाश्च सर्पींषि विविधानि च||२५१||


बस्तयस्तक्रयोगाश्च वरारिष्टाः सशर्कराः|
बस्तयस्तक्रयोगाश्च वरारिष्टाः सशर्कराः|
शुष्काणामर्शसां शस्ताः स्राविणां लक्षणानि च||२५२||
शुष्काणामर्शसां शस्ताः स्राविणां लक्षणानि च||२५२||


द्विविधं सानुबन्धानां तेषां चेष्टं यदौषधम्|
द्विविधं सानुबन्धानां तेषां चेष्टं यदौषधम्|
रक्त सङ्ग्रहणाः क्वाथाः पेष्याश्च विविधात्मकाः||२५३||
रक्त सङ्ग्रहणाः क्वाथाः पेष्याश्च विविधात्मकाः||२५३||


स्नेहाहार विधिश्चाग्र्यो योगाश्च प्रतिसारणाः|
स्नेहाहार विधिश्चाग्र्यो योगाश्च प्रतिसारणाः|
प्रक्षालनावगाहाश्च प्रदेहाः सेचनानि च||२५४||
प्रक्षालनावगाहाश्च प्रदेहाः सेचनानि च||२५४||


अतिवृत्तस्य रक्तस्य विधातव्यं यदौषधम्|
अतिवृत्तस्य रक्तस्य विधातव्यं यदौषधम्|
तत्सर्वमिह निर्दिष्टं गुदजानां चिकित्सिते||२५५||
तत्सर्वमिह निर्दिष्टं गुदजानां चिकित्सिते||२५५||


Line 2,924: Line 2,931:


arśasāṃ dvividhaṃ janma pṛthagāyatanāni ca|
arśasāṃ dvividhaṃ janma pṛthagāyatanāni ca|
sthāna saṃsthānaliṅgāni sādhyāsādhyaviniścayaḥ||249||
sthāna saṃsthānaliṅgāni sādhyāsādhyaviniścayaḥ||249||


abhyaṅgāḥ svedanaṃ dhūmāḥ sāvagāhāḥ pralepanāḥ|
abhyaṅgāḥ svedanaṃ dhūmāḥ sāvagāhāḥ pralepanāḥ|
śoṇitasyāvasekaśca yogā dīpanapācanāḥ||250||
śoṇitasyāvasekaśca yogā dīpanapācanāḥ||250||


pānānna vidhiragryaśca vātavarco’nulomanaḥ|
pānānna vidhiragryaśca vātavarco’nulomanaḥ|
yogāḥ saṃśamanīyāśca sarpīṃṣi vividhāni ca||251||
yogāḥ saṃśamanīyāśca sarpīṃṣi vividhāni ca||251||


bastayastakrayogāśca varāriṣṭāḥ saśarkarāḥ|
bastayastakrayogāśca varāriṣṭāḥ saśarkarāḥ|
śuṣkāṇāmarśasāṃ śastāḥ srāviṇāṃ lakṣaṇāni ca||252||
śuṣkāṇāmarśasāṃ śastāḥ srāviṇāṃ lakṣaṇāni ca||252||


dvividhaṃ sānubandhānāṃ teṣāṃ ceṣṭaṃ yadauṣadham|
dvividhaṃ sānubandhānāṃ teṣāṃ ceṣṭaṃ yadauṣadham|
rakta saṅgrahaṇāḥ kvāthāḥ peṣyāśca vividhātmakāḥ||253||
rakta saṅgrahaṇāḥ kvāthāḥ peṣyāśca vividhātmakāḥ||253||


snehāhāra vidhiścāgryo yogāśca pratisāraṇāḥ|
snehāhāra vidhiścāgryo yogāśca pratisāraṇāḥ|
prakṣālanāvagāhāśca pradehāḥ secanāni ca||254||
prakṣālanāvagāhāśca pradehāḥ secanāni ca||254||


ativṛttasya raktasya vidhātavyaṃ yadauṣadham|
ativṛttasya raktasya vidhātavyaṃ yadauṣadham|
tatsarvamiha nirdiṣṭaṃ gudajānāṃ cikitsite||255||
tatsarvamiha nirdiṣṭaṃ gudajānāṃ cikitsite||255||


Line 2,947: Line 2,961:


arshasAM dvividhaM janma pRuthagAyatanAni ca|  
arshasAM dvividhaM janma pRuthagAyatanAni ca|  
sthAnasaMsthAnali~ggAni sAdhyAsAdhyavinishcayaH||249||  
sthAnasaMsthAnali~ggAni sAdhyAsAdhyavinishcayaH||249||  


abhya~ggAH svedanaM dhUmAH sAvagAhAH pralepanAH|  
abhya~ggAH svedanaM dhUmAH sAvagAhAH pralepanAH|  
shoNitasyAvasekashca yogA dIpanapAcanAH||250||  
shoNitasyAvasekashca yogA dIpanapAcanAH||250||  


pAnAnnavidhiragryashca vAtavarco~anulomanaH|  
pAnAnnavidhiragryashca vAtavarco~anulomanaH|  
yogAH saMshamanIyAshca sarpIMShi vividhAni ca||251||  
yogAH saMshamanIyAshca sarpIMShi vividhAni ca||251||  


bastayastakrayogAshca varAriShTAH sasharkarAH|  
bastayastakrayogAshca varAriShTAH sasharkarAH|  
shuShkANAmarshasAM [32] shastAH srAviNAM lakShaNAni ca||252||  
shuShkANAmarshasAM [32] shastAH srAviNAM lakShaNAni ca||252||  


dvividhaM sAnubandhAnAM teShAM ceShTaM yadauShadham|  
dvividhaM sAnubandhAnAM teShAM ceShTaM yadauShadham|  
raktasa~ggrahaNAH kvAthAH peShyAshca vividhAtmakAH||253||  
raktasa~ggrahaNAH kvAthAH peShyAshca vividhAtmakAH||253||  


snehAhAravidhishcAgryo yogAshca pratisAraNAH|  
snehAhAravidhishcAgryo yogAshca pratisAraNAH|  
prakShAlanAvagAhAshca pradehAH secanAni ca||254||  
prakShAlanAvagAhAshca pradehAH secanAni ca||254||  


ativRuttasya raktasya vidhAtavyaM yadauShadham|  
ativRuttasya raktasya vidhAtavyaM yadauShadham|
tatsarvamiha nirdiShTaM gudajAnAM cikitsite||255||
tatsarvamiha nirdiShTaM gudajAnAM cikitsite||255||


Following points are discussed in detail in this chapter of treatment of hemorrhoids.
Following points are discussed in detail in this chapter of treatment of hemorrhoids:
#The disease arsha is produced by two different causes like congenital and acquired.  
#The disease ''arsha'' is produced by two different causes like congenital and acquired.  
#Different locations, appearance, size, shape and signs as well as symptoms were described in detail.  
#Different locations, appearance, size, shape and signs as well as symptoms were described in detail.  
#The prognosis of the arsha in the form of curable and non-curable.  
#The prognosis of the ''arsha'' in the form of curable and non-curable.  
#Different recipes for massage, fomentation, fumigation, sitz bath, external or topical application, blood-letting and digestive stimulation and laxatives.  
#Different recipes for massage, fomentation, fumigation, sitz bath, external or topical application, blood-letting and digestive stimulation and laxatives.  
#The most useful modes of taking different herbal herbo-mineral drinks and prepared food for patients of arsha;  
#The most useful modes of taking different herbal herbo-mineral drinks and prepared food for patients of ''arsha'';  
#Many recipes for the downward movement of flatus and stool to control the vitiation of vata dosha.  
#Many recipes for the downward movement of flatus and stool to control the vitiation of ''vata dosha''.  
#Dosha alleviating recipes as per doshic involvement.  
#''Dosha'' alleviating recipes as per doshic involvement.  
#Different types of medicated ghee.  
#Different types of medicated ghee.  
#Recipes of medicated enemas
#Recipes of medicated enemas
#The use of butter-milk and its importance in mandagni patients.  
#The use of butter-milk and its importance in ''mandagni'' patients.  
#Excellent arishtas including sharkaraarishta (arishta adding sugar instead of jaggary).  
#Excellent ''arishtas'' including ''sharkaraarishta'' (''arishta'' adding sugar instead of jaggary).  
#The wholesome regimens for dry type of hemorrhoids.  
#The wholesome regimens for dry type of hemorrhoids.  
#The signs and symptoms of bleeding hemorrhoids.  
#The signs and symptoms of bleeding hemorrhoids.  
#Two different types of anubandhas (secondary aggravation of doshas) and their appropriate remedies;  
#Two different types of ''anubandhas'' (secondary aggravation of ''doshas'') and their appropriate remedies;  
#Hemostatic decoctions to stop bleeding in hemorrhoids.  
#Hemostatic decoctions to stop bleeding in hemorrhoids.  
#Preparation and uses of different types of pastes for local application in hemorrhoids.  
#Preparation and uses of different types of pastes for local application in hemorrhoids.