Rajayakshma Chikitsa: Difference between revisions

Line 1,420: Line 1,420:


परं मुखस्य वैरस्यनाशनं रोचनं शृणु [३] ||१३४||  
परं मुखस्य वैरस्यनाशनं रोचनं शृणु [३] ||१३४||  
द्वौ कालौ दन्तपवनं भक्षयेन्मुखधावनम्|  
द्वौ कालौ दन्तपवनं भक्षयेन्मुखधावनम्|  
तद्वत् प्रक्षालयेदास्यं धारयेत् कवलग्रहान्||१३५||  
तद्वत् प्रक्षालयेदास्यं धारयेत् कवलग्रहान्||१३५||  
पिबेद्धूमं ततो मृष्टमद्याद्दीपनपाचनम्|  
पिबेद्धूमं ततो मृष्टमद्याद्दीपनपाचनम्|  
भेषजं पानमन्नं च हितमिष्टोपकल्पितम्||१३६||  
भेषजं पानमन्नं च हितमिष्टोपकल्पितम्||१३६||  
त्वङ्मुस्तमेला धान्यानि मुस्तमामलकं त्वचम्|  
त्वङ्मुस्तमेला धान्यानि मुस्तमामलकं त्वचम्|  
दार्वीत्वचो यवानी च तेजोह्वा पिप्पली तथा||१३७||  
दार्वीत्वचो यवानी च तेजोह्वा पिप्पली तथा||१३७||  
यवानी तिन्तिडीकं च पञ्चैते मुखधावनाः|  
यवानी तिन्तिडीकं च पञ्चैते मुखधावनाः|  
श्लोकपादेष्वभिहिता रोचना मुखशोधनाः||१३८||  
श्लोकपादेष्वभिहिता रोचना मुखशोधनाः||१३८||  
गुटिकां धारयेदास्ये चूर्णैर्वा शोधयेन्मुखम्|  
गुटिकां धारयेदास्ये चूर्णैर्वा शोधयेन्मुखम्|  
एषामालोडितानां वा धारयेत् कवलग्रहान्||१३९||  
एषामालोडितानां वा धारयेत् कवलग्रहान्||१३९||  
सुरामाध्वीकसीधूनां तैलस्य मधुसर्पिषोः|  
सुरामाध्वीकसीधूनां तैलस्य मधुसर्पिषोः|  
कवलान् धारयेदिष्टान् क्षीरस्येक्षुरसस्य च||१४०||
कवलान् धारयेदिष्टान् क्षीरस्येक्षुरसस्य च||१४०||
paraṁ mukhasya vairasyanāśanaṁ rōcanaṁ śr̥ṇu [3] ||134||  
paraṁ mukhasya vairasyanāśanaṁ rōcanaṁ śr̥ṇu [3] ||134||  
dvau kālau dantapavanaṁ bhakṣayēnmukhadhāvanam|  
dvau kālau dantapavanaṁ bhakṣayēnmukhadhāvanam|  
tadvat prakṣālayēdāsyaṁ dhārayēt kavalagrahān||135||  
tadvat prakṣālayēdāsyaṁ dhārayēt kavalagrahān||135||  
pibēddhūmaṁ tatō mr̥ṣṭamadyāddīpanapācanam|  
pibēddhūmaṁ tatō mr̥ṣṭamadyāddīpanapācanam|  
bhēṣajaṁ pānamannaṁ ca hitamiṣṭōpakalpitam||136||  
bhēṣajaṁ pānamannaṁ ca hitamiṣṭōpakalpitam||136||  
tvaṅmustamēlā dhānyāni mustamāmalakaṁ tvacam|  
tvaṅmustamēlā dhānyāni mustamāmalakaṁ tvacam|  
dārvītvacō yavānī ca tējōhvā pippalī tathā||137||  
dārvītvacō yavānī ca tējōhvā pippalī tathā||137||  
yavānī tintiḍīkaṁ ca pañcaitē mukhadhāvanāḥ|  
yavānī tintiḍīkaṁ ca pañcaitē mukhadhāvanāḥ|  
ślōkapādēṣvabhihitā rōcanā mukhaśōdhanāḥ||138||  
ślōkapādēṣvabhihitā rōcanā mukhaśōdhanāḥ||138||  
guṭikāṁ dhārayēdāsyē cūrṇairvā śōdhayēnmukham|  
guṭikāṁ dhārayēdāsyē cūrṇairvā śōdhayēnmukham|  
ēṣāmālōḍitānāṁ vā dhārayēt kavalagrahān||139||  
ēṣāmālōḍitānāṁ vā dhārayēt kavalagrahān||139||  
surāmādhvīkasīdhūnāṁ tailasya madhusarpiṣōḥ|  
surāmādhvīkasīdhūnāṁ tailasya madhusarpiṣōḥ|  
kavalān dhārayēdiṣṭān kṣīrasyēkṣurasasya ca||140||
kavalān dhārayēdiṣṭān kṣīrasyēkṣurasasya ca||140||
paraM mukhasya vairasyanAshanaM rocanaM shRuNu [3] ||134||  
paraM mukhasya vairasyanAshanaM rocanaM shRuNu [3] ||134||  
dvau kAlau dantapavanaM bhakShayenmukhadhAvanam|  
dvau kAlau dantapavanaM bhakShayenmukhadhAvanam|  
tadvat prakShAlayedAsyaM dhArayet kavalagrahAn||135||  
tadvat prakShAlayedAsyaM dhArayet kavalagrahAn||135||  
pibeddhUmaM tato mRuShTamadyAddIpanapAcanam|  
pibeddhUmaM tato mRuShTamadyAddIpanapAcanam|  
bheShajaM pAnamannaM ca hitamiShTopakalpitam||136||  
bheShajaM pAnamannaM ca hitamiShTopakalpitam||136||  
tva~gmustamelA dhAnyAni mustamAmalakaM tvacam|  
tva~gmustamelA dhAnyAni mustamAmalakaM tvacam|  
dArvItvaco yavAnI ca tejohvA pippalI tathA||137||  
dArvItvaco yavAnI ca tejohvA pippalI tathA||137||  
yavAnI tintiDIkaM ca pa~jcaite mukhadhAvanAH|  
yavAnI tintiDIkaM ca pa~jcaite mukhadhAvanAH|  
shlokapAdeShvabhihitA rocanA mukhashodhanAH||138||  
shlokapAdeShvabhihitA rocanA mukhashodhanAH||138||  
guTikAM dhArayedAsye cUrNairvA shodhayenmukham|  
guTikAM dhArayedAsye cUrNairvA shodhayenmukham|  
eShAmAloDitAnAM vA dhArayet kavalagrahAn||139||  
eShAmAloDitAnAM vA dhArayet kavalagrahAn||139||  
surAmAdhvIkasIdhUnAM tailasya madhusarpiShoH|  
surAmAdhvIkasIdhUnAM tailasya madhusarpiShoH|  
kavalAn dhArayediShTAn kShIrasyekShurasasya ca||140||
kavalAn dhArayediShTAn kShIrasyekShurasasya ca||140||
Now, hear this description of remedies for the removal of distaste in the mouth and for enhancing appetite. These are as follows:
Now, hear this description of remedies for the removal of distaste in the mouth and for enhancing appetite. These are as follows:
• Tooth-twigs should be used twice a day for brushing one’s teeth and then use mukhadhavana (drugs chewed for alleviating vitiated doshas in the mouth).
*Tooth-twigs should be used twice a day for brushing one’s teeth and then use ''mukhadhavana'' (drugs chewed for alleviating vitiated ''doshas'' in the mouth).
• Wash the mouth and use kavala graha (keeping mouthful of medicinal preparations in a thin paste form in the oral cavity), and  
*Wash the mouth and use ''kavala graha'' (keeping mouthful of medicinal preparations in a thin paste form in the oral cavity), and  
• Smoke medicated cigars and, thereafter, take digestive stimulant drugs, and wholesome food, and drinks. The recipe for mukhadhavana are:
*Smoke medicated cigars and, thereafter, take digestive stimulant drugs, and wholesome food, and drinks. The recipe for ''mukhadhavana'' are:
• Cinnamon, nut-grass, cardamom and coriander; (2) nut- grass, emblic myrobalan and cinnamon; (3) Indian berberry and cinnamon; (4) Indian tooth-ache tree and long pepper; (5) bishop’s weed and tamarind- these five groups of mouth washes mentioned one in each quarter verse, act as taste stimulant and relish-givers and mouth- cleansers.
**(1)Cinnamon, nut-grass, cardamom and coriander; (2) nut- grass, emblic myrobalan and cinnamon; (3) Indian berberry and cinnamon; (4) Indian tooth-ache tree and long pepper; (5) bishop’s weed and tamarind- these five groups of mouthwashes mentioned one in each quarter verse, act as taste stimulant and relish-givers and mouth- cleansers.
• Pills prepared of these may be kept in the mouth; or the mouth may be cleansed with these powders; or a mouthful of water commixed with these powders may be kept for a time in the mouth.  
*Pills prepared of these may be kept in the mouth; or the mouth may be cleansed with these powders; or a mouthful of water commixed with these powders may be kept for a time in the mouth.  
• Mouthfuls of sura, madhvika or sidhu wines, oil, honey ghee, milk or sugar-cane juice may be utilized as found beneficial. [134-140]
*Mouthfuls of ''sura, madhvika'' or ''sidhu'' wines, oil, honey ghee, milk or sugar-cane juice may be utilized as found beneficial. [134-140]


==== Yavani shadava formulation ====
==== Yavani shadava formulation ====