Visarpa Chikitsa: Difference between revisions
Pallavmishra (talk | contribs) |
Pallavmishra (talk | contribs) |
||
| Line 141: | Line 141: | ||
विविधं सर्पति यतो विसर्पस्तेन स स्मृतः | | विविधं सर्पति यतो विसर्पस्तेन स स्मृतः | | ||
परिसर्पोऽथवा नाम्ना सर्वतः परिसर्पणात् ||११|| | परिसर्पोऽथवा नाम्ना सर्वतः परिसर्पणात् ||११|| | ||
vividhaṁ sarpati yatō visarpastēna sa smr̥taḥ| | vividhaṁ sarpati yatō visarpastēna sa smr̥taḥ| | ||
parisarpō'thavā nāmnā sarvātaḥ parisarpaṇāt||11|| | parisarpō'thavā nāmnā sarvātaḥ parisarpaṇāt||11|| | ||
vividhaM sarpati yato visarpastena sa smRutaH| | vividhaM sarpati yato visarpastena sa smRutaH| | ||
parisarpo~athavA nAmnA sarvātaH parisarpaNAt||11|| | parisarpo~athavA nAmnA sarvātaH parisarpaNAt||11|| | ||
It spreads in various ways hence known as | |||
Classification | It spreads in various ways hence known as ''visarpa''. It is also called ''parisarpa'' due to its extensive spreading.[11] | ||
==== Classification ==== | |||
स च सप्तविधो दोषैर्विज्ञेयः सप्तधातुकः | | स च सप्तविधो दोषैर्विज्ञेयः सप्तधातुकः | | ||
पृथक् त्रयस्त्रिभिश्चैको विसर्पो द्वन्द्वजास्त्रयः ||१२|| | पृथक् त्रयस्त्रिभिश्चैको विसर्पो द्वन्द्वजास्त्रयः ||१२|| | ||
वातिकः पैत्तिकश्चैव कफजः सान्निपातिकः | | वातिकः पैत्तिकश्चैव कफजः सान्निपातिकः | | ||
चत्वार एते विसर्पा वक्ष्यन्ते द्वन्द्वजास्त्रयः ||१३|| | चत्वार एते विसर्पा वक्ष्यन्ते द्वन्द्वजास्त्रयः ||१३|| | ||
आग्नेयो वातपित्ताभ्यां ग्रन्थ्याख्यः कफवातजः | | आग्नेयो वातपित्ताभ्यां ग्रन्थ्याख्यः कफवातजः | | ||
यस्तु कर्दमको घोरः स पित्तकफसम्भवः ||१४|| | यस्तु कर्दमको घोरः स पित्तकफसम्भवः ||१४|| | ||
sa ca saptavidhō dōṣairvijñēyaḥ saptadhātukaḥ| | sa ca saptavidhō dōṣairvijñēyaḥ saptadhātukaḥ| | ||
pr̥thak trayastribhiścaikō visarpō dvandvajāstrayaḥ||12|| | pr̥thak trayastribhiścaikō visarpō dvandvajāstrayaḥ||12|| | ||
vātikaḥ paittikaścaiva kaphajaḥ sānnipātikaḥ| | vātikaḥ paittikaścaiva kaphajaḥ sānnipātikaḥ| | ||
catvāra ētē visarpā vakṣyantē dvandvajāstrayaḥ||13|| | catvāra ētē visarpā vakṣyantē dvandvajāstrayaḥ||13|| | ||
āgnēyō vātapittābhyāṁ granthyākhyaḥ kaphavātajaḥ| | āgnēyō vātapittābhyāṁ granthyākhyaḥ kaphavātajaḥ| | ||
yastu kardamakō ghōraḥ sa pittakaphasambhavaḥ||14|| | yastu kardamakō ghōraḥ sa pittakaphasambhavaḥ||14|| | ||
sa ca saptavidho dōṣairvij~jeyaH saptadhātukaH| | sa ca saptavidho dōṣairvij~jeyaH saptadhātukaH| | ||
pRuthak trayastribhishcaiko visarpo dvandvajAstrayaH||12|| | pRuthak trayastribhishcaiko visarpo dvandvajAstrayaH||12|| | ||
vAtikaH paittikashcaiva kaphajaH sAnnipAtikaH| | vAtikaH paittikashcaiva kaphajaH sAnnipAtikaH| | ||
catvAra ete visarpA vakShyante dvandvajAstrayaH||13|| | catvAra ete visarpA vakShyante dvandvajAstrayaH||13|| | ||
Agneyo vātapittAbhyAM granthyAkhyaH kaphavātajaH| | Agneyo vātapittAbhyAM granthyAkhyaH kaphavātajaH| | ||
yastu kardamako ghoraH sa pittakaphasambhavaH||14|| | yastu kardamako ghoraH sa pittakaphasambhavaH||14|| | ||
Visarpa is of seven types as per dosha basis and it involves seven body elements. | Visarpa is of seven types as per dosha basis and it involves seven body elements. | ||
Three types of visarpa are due to the morbidity of individual dosha; one variety is due to the morbidity of all the three dosha and three varieties are due to the morbidity of any of the two dosha. | Three types of visarpa are due to the morbidity of individual dosha; one variety is due to the morbidity of all the three dosha and three varieties are due to the morbidity of any of the two dosha. | ||
Vatika, paittika, kaphaja and sannipatik these are the four varieties of visarpa and the remaining three varieties viz., vāta-pittaja, kapha-vataja and pitta-kaphaja type will now be described. | Vatika, paittika, kaphaja and sannipatik these are the four varieties of visarpa and the remaining three varieties viz., vāta-pittaja, kapha-vataja and pitta-kaphaja type will now be described. | ||
The variety due to morbid vata-pitta is agnivisarpa, kapha-vata cause granthi visarpa and pitta-kapha leads to serious condition known as kardamaka visarpa. (12-14) | The variety due to morbid vata-pitta is agnivisarpa, kapha-vata cause granthi visarpa and pitta-kapha leads to serious condition known as kardamaka visarpa. (12-14) | ||
Vitiated factors | |||
==== Vitiated factors ==== | |||
रक्तं लसीकात्वङ्मांसं दूष्यं दोषास्त्रयो मलाः | | रक्तं लसीकात्वङ्मांसं दूष्यं दोषास्त्रयो मलाः | | ||
विसर्पाणां समुत्पत्तौ विज्ञेयाः सप्त धातवः ||१५|| | विसर्पाणां समुत्पत्तौ विज्ञेयाः सप्त धातवः ||१५|| | ||