Annapanavidhi Adhyaya: Difference between revisions

अथहरितवर्गः-   

रोचनंदीपनंवृष्यमार्द्रकंविश्वभेषजम्।

वातश्लेष्मविबन्धेषुरसस्तस्योपदिश्यते॥१६६॥

रोचनोदीपनस्तीक्ष्णःसुगन्धिर्मुखशोधनः।

जम्बीरःकफवातघ्नःक्रिमिघ्नोभक्तपाचनः॥१६७॥

बालंदोषहरं, वृद्धंत्रिदोषं, मारुतापहम्।

स्निग्धसिद्धं, विशुष्कंतुमूलकंकफवातजित्॥१६८॥

हिक्काकासविषश्वासपार्श्वशूलविनाशनः।

पित्तकृत्कफवातघ्नःसुरसःपूतिगन्धहा॥१६९॥

यवानीचार्जकश्चैवशिग्रुशालेयमृष्टकम्।

हृद्यान्यास्वादनीयानिपित्तमुत्क्लेशयन्तिच॥१७०॥

गण्डीरोजलपिप्पल्यस्तुम्बरुःशृङ्गवेरिका।

तीक्ष्णोष्णकटुरूक्षाणिकफवातहराणिच॥१७१॥

पुंस्त्वघ्नःकटुरूक्षोष्णोभूस्तृणोवक्रशोधनः।

खराह्वाकफवातघ्नीबस्तिरोगरुजापहा॥१७२॥

धान्यकंचाजगन्धाचसुमुखश्चेतिरोचनाः।

सुगन्धानातिकटुकादोषानुत्क्लेशयन्तिच॥१७३॥

ग्राहीगृञ्जनकस्तीक्ष्णोवातश्लेष्मार्शसांहितः।

स्वेदनेऽभ्यवहारेचयोजयेत्तमपित्तिनाम्॥१७४॥

श्लेष्मलोमारुतघ्नश्चपलाण्डुर्नचपित्तनुत् ।

आहारयोगीबल्यश्चगुरुर्वृष्योऽथरोचनः॥१७५॥

क्रिमिकुष्ठकिलासघ्नोवातघ्नोगुल्मनाशनः।

स्निग्धश्चोष्णश्चवृष्यश्चलशुनःकटुकोगुरुः॥१७६॥

शुष्काणिकफवातघ्नान्येतान्येषांफलानिच।

हरितानामयंचैषषष्ठोवर्गःसमाप्यते॥१७७॥

इतिहरितवर्गः॥४॥

rōcanaṁ dīpanaṁ vr̥ṣyamārdrakaṁ viśvabhēṣajam|  

vātaślēṣmavibandhēṣu rasastasyōpadiśyatē||166||  

rōcanō dīpanastīkṣṇaḥ sugandhirmukhaśōdhanaḥ|  

jambīraḥ kaphavātaghnaḥ krimighnō bhaktapācanaḥ||167||  

bālaṁ dōṣaharaṁ, vr̥ddhaṁ tridōṣaṁ, mārutāpaham|  

snigdhasiddhaṁ, viśuṣkaṁ tu mūlakaṁ kaphavātajit||168||  

hikkākāsaviṣaśvāsapārśvaśūlavināśanaḥ|  

pittakr̥t kaphavātaghnaḥ surasaḥ pūtigandhahā||169||  

yavānī cārjakaścaiva śigruśālēyamr̥ṣṭakam|  

hr̥dyānyāsvādanīyāni pittamutklēśayanti ca||170||  

gaṇḍīrō jalapippalyastumbaruḥ śr̥ṅgavērikā|  

tīkṣṇōṣṇakaṭurūkṣāṇi kaphavātaharāṇi ca||171||  

puṁstvaghnaḥ kaṭurūkṣōṣṇō bhūstr̥ṇō vakraśōdhanaḥ|  

dhānyakaṁ cājagandhā ca sumukhaścēti rōcanāḥ|  

sugandhā nātikaṭukā dōṣānutklēśayanti ca||173||  

grāhī gr̥ñjanakastīkṣṇō vātaślēṣmārśasāṁ hitaḥ|  

svēdanē'bhyavahārē ca yōjayēttamapittinām||174||  

ślēṣmalō mārutaghnaśca palāṇḍurna ca pittanut [1] |  

āhārayōgī balyaśca gururvr̥ṣyō'tha rōcanaḥ||175||  

krimikuṣṭhakilāsaghnō vātaghnō gulmanāśanaḥ|  

snigdhaścōṣṇaśca vr̥ṣyaśca laśunaḥ kaṭukō guruḥ||176||  

śuṣkāṇi kaphavātaghnānyētānyēṣāṁ phalāni ca|  

haritānāmayaṁ caiṣa ṣaṣṭhō vargaḥ samāpyatē||177||  

iti haritavargaḥ  

atha haritavargaH-   

rocanaM dIpanaM vRuShyamArdrakaM viSvaBeShajam|

vAtaSleShmavibandheShu rasastasyopadiSyate||166||

rocano dIpanastIkShNaH sugandhirmuKaSodhanaH|

jambIraH kaPavAtaGnaH krimiGno BaktapAcanaH||167||

bAlaM doShaharaM, vRuddhaM tridoShaM, mArutApaham|

snigdhasiddhaM, viSuShkaM tu mUlakaM kaPavAtajit||168||

hikkAkAsaviShaSvAsapArSvaSUlavinASanaH|

pittakRut kaPavAtaGnaH surasaH pUtigandhahA||169||

yavAnI cArjakaScaiva SigruSAleyamRuShTakam|

hRudyAnyAsvAdanIyAni pittamutkleSayanti ca||170||

gaNDIro jalapippalyastumbaruH SRu~ggaverikA|

tIkShNoShNakaTurUkShANi kaPavAtaharANi ca||171||

puMstvaGnaH kaTurUkShoShNo BUstRuNo vakraSodhanaH|

KarAhvA kaPavAtaGnI bastirogarujApahA||172||

dhAnyakaM cAjagandhA ca sumuKaSceti rocanAH|

sugandhA nAtikaTukA doShAnutkleSayanti ca||173||

grAhI gRu~jjanakastIkShNo vAtaSleShmArSasAM hitaH|

svedane&ByavahAre ca yojayettamapittinAm||174||

SleShmalo mArutaGnaSca palANDurna ca pittanut |

AhArayogI balyaSca gururvRuShyo&tha rocanaH||175||

krimikuShThakilAsaGno vAtaGno gulmanASanaH|

snigdhaScoShNaSca vRuShyaSca laSunaH kaTuko guruH||176||

SuShkANi kaPavAtaGnAnyetAnyeShAM PalAni ca|

haritAnAmayaM caiSha ShaShTho vargaH samApyate||177||

iti haritavargaH||4||

<div style="text-align:justify;">

These in their dried condition and their fruits are effective in curing kapha and vata. Thus, ends the sixth section on greens. [177]

</div>

अथमद्यवर्गः-   

प्रकृत्यामद्यमम्लोष्णमम्लंचोक्तंविपाकतः।

सर्वंसामान्यतस्तस्यविशेषउपदेक्ष्यते॥१७८॥

atha madyavargaḥ-  

prakr̥tyā madyamamlōṣṇamamlaṁ cōktaṁ vipākataḥ|  

sarvaṁ sāmānyatastasya viśēṣa upadēkṣyatē||178||  

atha madyavargaH-   

prakRutyA madyamamloShNamamlaM coktaM vipAkataH|

sarvaM sAmAnyatastasya viSeSha upadekShyate||178||

The general qualities of wine:

Now begins the group of wines. Wine is naturally sour (in taste and digestion) and hot in potency. This is its general property. Its specific characteristics will now be described. [178]

कृशानांसक्तमूत्राणांग्रहण्यर्शोविकारिणाम्।

सुराप्रशस्तावातघ्नीस्तन्यरक्तक्षयेषुच॥१७९॥

हिक्काश्वासप्रतिश्यायकासवर्चोग्रहारुचौ।

वम्यानाहविबन्धेषुवातघ्नीमदिराहिता॥१८०॥

शूलप्रवाहिकाटोपकफवातार्शसांहितः।

जगलोग्राहिरूक्षोष्णःशोफघ्नोभक्तपाचनः॥१८१॥

शोषार्शोग्रहणीदोषपाण्डुरोगारुचिज्वरान्।

हन्त्यरिष्टःकफकृतान्रोगान्रोचनदीपनः ॥१८२॥

मुखप्रियःसुखमदःसुगन्धिर्बस्तिरोगनुत् ।

जरणीयःपरिणतोहृद्योवर्ण्यश्चशार्करः॥१८३॥

रोचनोदीपनोहृद्यःशोषशोफार्शसांहितः।

स्नेहश्लेष्मविकारघ्नोवर्ण्यःपक्वरसोमतः॥१८४॥

जरणीयोविबन्धघ्नःस्वरवर्णविशोधनः।

लेखनःशीतरसिकोहितःशोफोदरार्शसाम्॥१८५॥

सृष्टभिन्नशकृद्वातोगौडस्तर्पणदीपनः।

पाण्डुरोगव्रणहितादीपनीचाक्षिकीमता ॥१८६॥

सुरासवस्तीव्रमदोवातघ्नोवदनप्रियः।

छेदीमध्वासवस्तीक्ष्णोमैरेयोमधुरोगुरुः॥१८७॥

धातक्याऽभिषुतोहृद्यो  रूक्षोरोचनदीपनः।

माध्वीकवन्न  चात्युष्णोमृद्वीकेक्षुरसासवः॥१८८॥

रोचनंदीपनंहृद्यंबल्यंपित्ताविरोधिच।

विबन्धघ्नंकफघ्नंचमधुलघ्वल्पमारुतम्॥१८९॥

सुरासमण्डारूक्षोष्णायवानांवातपित्तला।

गुर्वीजीर्यतिविष्टभ्यश्लेष्मलातुमधूलिका॥१९०॥

दीपनंजरणीयंचहृत्पाण्डुक्रिमिरोगनुत्।

ग्रहण्यर्शोहितभेदिसौवीरकतुषोदकम्॥१९१॥

दाहज्वरापहंस्पर्शात्पानाद्वातकफापहम्।

विबन्धघ्नमवस्रंसिदीपनंचाम्लकाञ्जिकम्॥१९२॥

प्रायशोऽभिनवंमद्यंगुरुदोषसमीरणम्।

स्रोतसांशोधनंजीर्णंदीपनंलघुरोचनम्॥१९३॥

हर्षणंप्रीणनंमद्यंभयशोकश्रमापहम्।

प्रागल्भ्यवीर्यप्रतिभातुष्टिपुष्टिबलप्रदम्॥१९४॥

सात्त्विकैर्विधिवद्युक्त्यापीतंस्यादमृतंयथा।

वर्गोऽयंसप्तमोमद्यमधिकृत्यप्रकीर्तितः॥१९५॥

इतिमद्यवर्गःसप्तमः॥७॥

kr̥śānāṁ saktamūtrāṇāṁ grahaṇyarśōvikāriṇām|  

surā praśastā vātaghnī stanyaraktakṣayēṣu ca||179||