Annapanavidhi Adhyaya: Difference between revisions
Pallavmishra (talk | contribs) |
Pallavmishra (talk | contribs) |
||
| Line 291: | Line 291: | ||
राजमाषः सरोरुच्यःकफशुक्राम्लपित्तनुत्। | राजमाषः सरोरुच्यःकफशुक्राम्लपित्तनुत्। | ||
तत्स्वादुर्वातलोरूक्षःकषायोविशदोगुरुः॥२५॥ | तत्स्वादुर्वातलोरूक्षःकषायोविशदोगुरुः॥२५॥ | ||
उष्णाःकषायाःपाकेऽम्लाःकफशुक्रानिलापहाः। | उष्णाःकषायाःपाकेऽम्लाःकफशुक्रानिलापहाः। | ||
कुलत्थाग्राहिणःकासहिक्काश्वासार्शसांहिताः॥२६॥ | कुलत्थाग्राहिणःकासहिक्काश्वासार्शसांहिताः॥२६॥ | ||
मधुरामधुराःपाकेग्राहिणोरूक्षशीतलाः। | मधुरामधुराःपाकेग्राहिणोरूक्षशीतलाः। | ||
मकुष्ठकाःप्रशस्यन्तेरक्तपित्तज्वरादिषु॥२७॥ | मकुष्ठकाःप्रशस्यन्तेरक्तपित्तज्वरादिषु॥२७॥ | ||
चणकाश्चमसूराश्चखण्डिकाःसहरेणवः। | चणकाश्चमसूराश्चखण्डिकाःसहरेणवः। | ||
लघवःशीतमधुराःसकषायाविरूक्षणाः॥२८॥ | लघवःशीतमधुराःसकषायाविरूक्षणाः॥२८॥ | ||
पित्तश्लेष्मणिशस्यन्तेसूपेष्वालेपनेषुच। | पित्तश्लेष्मणिशस्यन्तेसूपेष्वालेपनेषुच। | ||
तेषांमसूरःसङ्ग्राहीकलायोवातलःपरम्॥२९॥ | तेषांमसूरःसङ्ग्राहीकलायोवातलःपरम्॥२९॥ | ||
स्निग्धोष्णोमधुरस्तिक्तःकषायःकटुकस्तिलः। | स्निग्धोष्णोमधुरस्तिक्तःकषायःकटुकस्तिलः। | ||
त्वच्यःकेश्यश्चबल्यश्चवातघ्नःकफपित्तकृत्॥३०॥ | त्वच्यःकेश्यश्चबल्यश्चवातघ्नःकफपित्तकृत्॥३०॥ | ||
मधुराःशीतलागुर्व्योबलघ्न्योरूक्षणात्मिकाः। | मधुराःशीतलागुर्व्योबलघ्न्योरूक्षणात्मिकाः। | ||
सस्नेहाबलिभिर्भोज्याविविधाःशिम्बिजातयः॥३१॥ | सस्नेहाबलिभिर्भोज्याविविधाःशिम्बिजातयः॥३१॥ | ||
शिम्बीरूक्षाकषायाचकोष्ठेवातप्रकोपिनी। | शिम्बीरूक्षाकषायाचकोष्ठेवातप्रकोपिनी। | ||
नचवृष्यानचक्षुष्याविष्टभ्यचविपच्यत॥।३२॥ | नचवृष्यानचक्षुष्याविष्टभ्यचविपच्यत॥।३२॥ | ||
आढकीकफपित्तघ्नीवातला, कफवातनुत्। | आढकीकफपित्तघ्नीवातला, कफवातनुत्। | ||
अवल्गुजःसैडगजो, निष्पावावातपित्तलाः॥३३॥ | अवल्गुजःसैडगजो, निष्पावावातपित्तलाः॥३३॥ | ||
काकाण्डोमा(ला)त्मगुप्तानांमाषवत्फलमादिशेत्। | काकाण्डोमा(ला)त्मगुप्तानांमाषवत्फलमादिशेत्। | ||
द्वितीयोऽयंशमीधान्यवर्गःप्रोक्तोमहर्षिणा॥३४॥ | द्वितीयोऽयंशमीधान्यवर्गःप्रोक्तोमहर्षिणा॥३४॥ | ||
इतिशमीधान्यवर्गोद्वितीयः॥२॥ | इतिशमीधान्यवर्गोद्वितीयः॥२॥ | ||
atha śamīdhānyavargaḥ- | atha śamīdhānyavargaḥ- | ||
kaṣāyamadhurō rūkṣaḥ śītaḥ pākē kaṭurlaghuḥ| | kaṣāyamadhurō rūkṣaḥ śītaḥ pākē kaṭurlaghuḥ| | ||
viśadaḥ [1] ślēṣmapittaghnō mudgaḥ sūpyōttamō mataḥ||23|| | viśadaḥ [1] ślēṣmapittaghnō mudgaḥ sūpyōttamō mataḥ||23|| | ||
vr̥ṣyaḥ paraṁ vātaharaḥ snigdhōṣṇō madhurō guruḥ| | vr̥ṣyaḥ paraṁ vātaharaḥ snigdhōṣṇō madhurō guruḥ| | ||
balyō bahumalaḥ puṁstvaṁ māṣaḥ śīghraṁ dadāti ca||24|| | balyō bahumalaḥ puṁstvaṁ māṣaḥ śīghraṁ dadāti ca||24|| | ||
rājamāṣaḥ [2] sarō rucyaḥ kaphaśukrāmlapittanut| | rājamāṣaḥ [2] sarō rucyaḥ kaphaśukrāmlapittanut| | ||
tatsvādurvātalō rūkṣaḥ kaṣāyō viśadō guruḥ||25|| | tatsvādurvātalō rūkṣaḥ kaṣāyō viśadō guruḥ||25|| | ||
uṣṇāḥ kaṣāyāḥ pākē'mlāḥ kaphaśukrānilāpahāḥ| | uṣṇāḥ kaṣāyāḥ pākē'mlāḥ kaphaśukrānilāpahāḥ| | ||
kulatthā grāhiṇaḥ kāsahikkāśvāsārśasāṁ hitāḥ||26|| | kulatthā grāhiṇaḥ kāsahikkāśvāsārśasāṁ hitāḥ||26|| | ||
madhurā madhurāḥ pākē grāhiṇō rūkṣaśītalāḥ| | madhurā madhurāḥ pākē grāhiṇō rūkṣaśītalāḥ| | ||
makuṣṭhakāḥ praśasyantē raktapittajvarādiṣu||27|| | makuṣṭhakāḥ praśasyantē raktapittajvarādiṣu||27|| | ||
caṇakāśca masūrāśca khaṇḍikāḥ saharēṇavaḥ| | caṇakāśca masūrāśca khaṇḍikāḥ saharēṇavaḥ| | ||
laghavaḥ śītamadhurāḥ sakaṣāyā virūkṣaṇāḥ||28|| | laghavaḥ śītamadhurāḥ sakaṣāyā virūkṣaṇāḥ||28|| | ||
pittaślēṣmaṇi śasyantē sūpēṣvālēpanēṣu ca| | pittaślēṣmaṇi śasyantē sūpēṣvālēpanēṣu ca| | ||
tēṣāṁ masūraḥ saṅgrāhī kalāyō vātalaḥ param||29|| | tēṣāṁ masūraḥ saṅgrāhī kalāyō vātalaḥ param||29|| | ||
snigdhōṣṇō madhurastiktaḥ kaṣāyaḥ kaṭukastilaḥ| | snigdhōṣṇō madhurastiktaḥ kaṣāyaḥ kaṭukastilaḥ| | ||
tvacyaḥ kēśyaśca balyaśca vātaghnaḥ kaphapittakr̥t||30|| | tvacyaḥ kēśyaśca balyaśca vātaghnaḥ kaphapittakr̥t||30|| | ||
madhurāḥ śītalā gurvyō balaghnyō rūkṣaṇātmikāḥ| | madhurāḥ śītalā gurvyō balaghnyō rūkṣaṇātmikāḥ| | ||
sasnēhā balibhirbhōjyā vividhāḥ śimbijātayaḥ||31|| | sasnēhā balibhirbhōjyā vividhāḥ śimbijātayaḥ||31|| | ||
śimbī rūkṣā kaṣāyā ca kōṣṭhē vātaprakōpinī| | śimbī rūkṣā kaṣāyā ca kōṣṭhē vātaprakōpinī| | ||
na ca vr̥ṣyā na cakṣuṣyā viṣṭabhya ca vipacyatē||32|| | na ca vr̥ṣyā na cakṣuṣyā viṣṭabhya ca vipacyatē||32|| | ||
āḍhakī kaphapittaghnī vātalā, kaphavātanut| | āḍhakī kaphapittaghnī vātalā, kaphavātanut| | ||
avalgujaḥ saiḍagajō, niṣpāvā vātapittalāḥ||33|| | avalgujaḥ saiḍagajō, niṣpāvā vātapittalāḥ||33|| | ||
kākāṇḍōmā(lā)tmaguptānāṁ māṣavat phalamādiśēt| | kākāṇḍōmā(lā)tmaguptānāṁ māṣavat phalamādiśēt| | ||
dvitīyō'yaṁ śamīdhānyavargaḥ prōktō maharṣiṇā||34|| | dvitīyō'yaṁ śamīdhānyavargaḥ prōktō maharṣiṇā||34|| | ||
iti śamīdhānyavargō dvitīyaḥ ||2|| | iti śamīdhānyavargō dvitīyaḥ ||2|| | ||
atha SamIdhAnyavargaH- | atha SamIdhAnyavargaH- | ||
| Line 341: | Line 363: | ||
kaShAyamadhuro rUkShaH SItaH pAke kaTurlaGuH| | kaShAyamadhuro rUkShaH SItaH pAke kaTurlaGuH| | ||
viSadaH SleShmapittaGno mudgaH sUpyottamo mataH||23|| | viSadaH SleShmapittaGno mudgaH sUpyottamo mataH||23|| | ||
vRuShyaH paraM vAtaharaH snigdhoShNo madhuro guruH| | vRuShyaH paraM vAtaharaH snigdhoShNo madhuro guruH| | ||
balyo bahumalaH puMstvaM mAShaH SIGraM dadAti ca||24|| | balyo bahumalaH puMstvaM mAShaH SIGraM dadAti ca||24|| | ||
rAjamAShaH saro rucyaH kaPaSukrAmlapittanut| | rAjamAShaH saro rucyaH kaPaSukrAmlapittanut| | ||
tatsvAdurvAtalo rUkShaH kaShAyo viSado guruH||25|| | tatsvAdurvAtalo rUkShaH kaShAyo viSado guruH||25|| | ||
uShNAH kaShAyAH pAke&mlAH kaPaSukrAnilApahAH| | uShNAH kaShAyAH pAke&mlAH kaPaSukrAnilApahAH| | ||
kulatthA grAhiNaH kAsahikkASvAsArSasAM hitAH||26|| | kulatthA grAhiNaH kAsahikkASvAsArSasAM hitAH||26|| | ||
madhurA madhurAH pAke grAhiNo rUkShaSItalAH| | madhurA madhurAH pAke grAhiNo rUkShaSItalAH| | ||
makuShThakAH praSasyante raktapittajvarAdiShu||27|| | makuShThakAH praSasyante raktapittajvarAdiShu||27|| | ||
caNakASca masUrASca KaNDikAH sahareNavaH| | caNakASca masUrASca KaNDikAH sahareNavaH| | ||
laGavaH SItamadhurAH sakaShAyA virUkShaNAH||28|| | laGavaH SItamadhurAH sakaShAyA virUkShaNAH||28|| | ||
pittaSleShmaNi Sasyante sUpeShvAlepaneShu ca| | pittaSleShmaNi Sasyante sUpeShvAlepaneShu ca| | ||
teShAM masUraH sa~ggrAhI kalAyo vAtalaH param||29|| | teShAM masUraH sa~ggrAhI kalAyo vAtalaH param||29|| | ||
snigdhoShNo madhurastiktaH kaShAyaH kaTukastilaH| | snigdhoShNo madhurastiktaH kaShAyaH kaTukastilaH| | ||
tvacyaH keSyaSca balyaSca vAtaGnaH kaPapittakRut||30|| | tvacyaH keSyaSca balyaSca vAtaGnaH kaPapittakRut||30|| | ||
madhurAH SItalA gurvyo balaGnyo rUkShaNAtmikAH| | madhurAH SItalA gurvyo balaGnyo rUkShaNAtmikAH| | ||
sasnehA baliBirBojyA vividhAH SimbijAtayaH||31|| | sasnehA baliBirBojyA vividhAH SimbijAtayaH||31|| | ||
SimbI rUkShA kaShAyA ca koShThe vAtaprakopinI| | SimbI rUkShA kaShAyA ca koShThe vAtaprakopinI| | ||
na ca vRuShyA na cakShuShyA viShTaBya ca vipacyata|||32|| | na ca vRuShyA na cakShuShyA viShTaBya ca vipacyata|||32|| | ||
ADhakI kaPapittaGnI vAtalA, kaPavAtanut| | ADhakI kaPapittaGnI vAtalA, kaPavAtanut| | ||
avalgujaH saiDagajo, niShpAvA vAtapittalAH||33|| | avalgujaH saiDagajo, niShpAvA vAtapittalAH||33|| | ||
kAkANDomA(lA)tmaguptAnAM mAShavat PalamAdiSet| | kAkANDomA(lA)tmaguptAnAM mAShavat PalamAdiSet| | ||
dvitIyo&yaM SamIdhAnyavargaH prokto maharShiNA||34|| | dvitIyo&yaM SamIdhAnyavargaH prokto maharShiNA||34|| | ||