Khuddakachatushpada Adhyaya: Difference between revisions
Pallavmishra (talk | contribs) No edit summary |
Pallavmishra (talk | contribs) |
||
| Line 31: | Line 31: | ||
भिषग्द्रव्याण्युपस्थाता रोगी पादचतुष्टयम्| | भिषग्द्रव्याण्युपस्थाता रोगी पादचतुष्टयम्| | ||
गुणवत् कारणं ज्ञेयं विकारव्युपशान्तये||३|| | गुणवत् कारणं ज्ञेयं विकारव्युपशान्तये||३|| | ||
bhiṣagdravyāṇyupasthātā rōgī pādacatuṣṭayam| | bhiṣagdravyāṇyupasthātā rōgī pādacatuṣṭayam| | ||
guṇavat kāraṇaṁ jñēyaṁ vikāravyupaśāntayē||3|| | guṇavat kāraṇaṁ jñēyaṁ vikāravyupaśāntayē||3|| | ||
bhiShagdravyANyupasthAtA rogI pAdacatuShTayam| | bhiShagdravyANyupasthAtA rogI pAdacatuShTayam| | ||
guNavat kAraNaM j~jeyaM vikAravyupashAntaye||3|| | guNavat kAraNaM j~jeyaM vikAravyupashAntaye||3|| | ||
Physician, medicine, attendant (nursing staff) and the patient, these are four components which, all in their best of qualities are responsible for the complete cure of disease. [3] | Physician, medicine, attendant (nursing staff) and the patient, these are four components which, all in their best of qualities are responsible for the complete cure of disease. [3] | ||
Definitions of disease, health, happiness and unhappiness | |||
==== Definitions of disease, health, happiness and unhappiness ==== | |||
विकारो धातुवैषम्यं, साम्यं प्रकृतिरुच्यते| | विकारो धातुवैषम्यं, साम्यं प्रकृतिरुच्यते| | ||
सुखसञ्ज्ञकमारोग्यं, विकारो दुःखमेव च||४|| | सुखसञ्ज्ञकमारोग्यं, विकारो दुःखमेव च||४|| | ||
vikārō dhātuvaiṣamyaṁ, sāmyaṁ prakr̥tirucyatē| | vikārō dhātuvaiṣamyaṁ, sāmyaṁ prakr̥tirucyatē| | ||
sukhasañjñakamārōgyaṁ, vikārō duḥkhamēva ca||4|| | sukhasañjñakamārōgyaṁ, vikārō duḥkhamēva ca||4|| | ||
vikAro dhAtuvaiShamyaM, sAmyaM prakRutirucyate| | vikAro dhAtuvaiShamyaM, sAmyaM prakRutirucyate| | ||
sukhasa~jj~jakamArogyaM, vikAro duHkhameva ca||4|| | sukhasa~jj~jakamArogyaM, vikAro duHkhameva ca||4|| | ||
Disequilibrium of dhātus is disease and their equilibrium is health. Health is termed as happiness, while disorder as unhappiness. [4] | Disequilibrium of dhātus is disease and their equilibrium is health. Health is termed as happiness, while disorder as unhappiness. [4] | ||
Definition of chikitsa [therapeutics/management of disease] | |||
==== Definition of chikitsa [therapeutics/management of disease] ==== | |||
चतुर्णां भिषगादीनां शस्तानां धातुवैकृते| | चतुर्णां भिषगादीनां शस्तानां धातुवैकृते| | ||
प्रवृत्तिर्धातुसाम्यार्था चिकित्सेत्यभिधीयते||५|| | प्रवृत्तिर्धातुसाम्यार्था चिकित्सेत्यभिधीयते||५|| | ||
caturṇāṁ bhiṣagādīnāṁ śastānāṁ dhātuvaikr̥tē| | |||
pravr̥ttirdhātusāmyārthā cikitsētyabhidhīyatē||5|| | pravr̥ttirdhātusāmyārthā cikitsētyabhidhīyatē||5|| | ||
caturNAM bhiShagAdInAM shastAnAM dhAtuvaikRute| | caturNAM bhiShagAdInAM shastAnAM dhAtuvaikRute| | ||
pravRuttirdhAtusAmyArthA cikitsetyabhidhIyate||5|| | pravRuttirdhAtusAmyArthA cikitsetyabhidhIyate||5|| | ||
Employment of all the excellent four – physician etc. – in case of disorder of dhātu with the objective of (re-establishing) their equilibrium is called “Therapeutics”. [5] | Employment of all the excellent four – physician etc. – in case of disorder of dhātu with the objective of (re-establishing) their equilibrium is called “Therapeutics”. [5] | ||
Qualities of the best vaidya [knowledgeable physician] | |||
==== Qualities of the best vaidya [knowledgeable physician] ==== | |||
श्रुते पर्यवदातत्वं बहुशो दृष्टकर्मता| | श्रुते पर्यवदातत्वं बहुशो दृष्टकर्मता| | ||
दाक्ष्यं शौचमिति ज्ञेयं वैद्ये गुणचतुष्टयम्||६|| | दाक्ष्यं शौचमिति ज्ञेयं वैद्ये गुणचतुष्टयम्||६|| | ||
śrutē paryavadātatvaṁ bahuśō dr̥ṣṭakarmatā| | |||
dākṣyaṁ śaucamiti jñēyaṁ vaidyē guṇacatuṣṭayam||6|| | dākṣyaṁ śaucamiti jñēyaṁ vaidyē guṇacatuṣṭayam||6|| | ||
shrute paryavadAtatvaM bahusho dRuShTakarmatA| | |||
dAkShyaM shaucamiti j~jeyaM vaidye guNacatuShTayam||6|| | dAkShyaM shaucamiti j~jeyaM vaidye guNacatuShTayam||6|| | ||
A vaidya should possess the qualities such as proficiency in theoretical knowledge [that is learnt], extensive practical experience, dexterity and purity (of body and mind). [6] | A vaidya should possess the qualities such as proficiency in theoretical knowledge [that is learnt], extensive practical experience, dexterity and purity (of body and mind). [6] | ||
Qualities of dravya [medicine] | |||
==== Qualities of dravya [medicine] ==== | |||
बहुता तत्रयोग्यत्वमनेकविधकल्पना| | बहुता तत्रयोग्यत्वमनेकविधकल्पना| | ||
सम्पच्चेति चतुष्कोऽयं द्रव्याणां गुण उच्यते||७|| | सम्पच्चेति चतुष्कोऽयं द्रव्याणां गुण उच्यते||७|| | ||
bahutā tatrayōgyatvamanēkavidhakalpanā| | |||
sampaccēti catuṣkō'yaṁ dravyāṇāṁ guṇa ucyatē||7|| | sampaccēti catuṣkō'yaṁ dravyāṇāṁ guṇa ucyatē||7|| | ||
bahutA tatrayogyatvamanekavidhakalpanA| | bahutA tatrayogyatvamanekavidhakalpanA| | ||
sampacceti catuShko~ayaM dravyANAM guNa ucyate||7|| | sampacceti catuShko~ayaM dravyANAM guNa ucyate||7|| | ||
Abundance [in availability], efficacy [with good pharmacological properties], various pharmaceutical forms and intact qualities of drugs – these are four qualities of the ideal medicine. [7] | Abundance [in availability], efficacy [with good pharmacological properties], various pharmaceutical forms and intact qualities of drugs – these are four qualities of the ideal medicine. [7] | ||
Qualities of best attendant [care taker/nursing staff] | |||
==== Qualities of best attendant [care taker/nursing staff] ==== | |||
उपचारज्ञता दाक्ष्यमनुरागश्च भर्तरि| | उपचारज्ञता दाक्ष्यमनुरागश्च भर्तरि| | ||
शौचं चेति चतुष्कोऽयं गुणः परिचरे जने||८|| | शौचं चेति चतुष्कोऽयं गुणः परिचरे जने||८|| | ||
upacārajñatā dākṣyamanurāgaśca bhartari| | upacārajñatā dākṣyamanurāgaśca bhartari| | ||
śaucaṁ cēti catuṣkō'yaṁ guṇaḥ paricarē janē||8|| | śaucaṁ cēti catuṣkō'yaṁ guṇaḥ paricarē janē||8|| | ||
upacAraj~jatA dAkShyamanurAgashca bhartari| | |||
shaucaM ceti catuShko~ayaM guNaH paricare jane||8|| | shaucaM ceti catuShko~ayaM guNaH paricare jane||8|| | ||
Knowledge of taking care of patient (nursing) as well as preparation, dispensing and administration of medicines and healthy recipes, dexterity, affectionate towards patient and purity of body and mind – these are four qualities of attendant. [8] | Knowledge of taking care of patient (nursing) as well as preparation, dispensing and administration of medicines and healthy recipes, dexterity, affectionate towards patient and purity of body and mind – these are four qualities of attendant. [8] | ||
Qualities of best patient | |||
==== Qualities of best patient ==== | |||
स्मृतिर्निर्देशकारित्वमभीरुत्वमथापि च| | स्मृतिर्निर्देशकारित्वमभीरुत्वमथापि च| | ||
ज्ञापकत्वं च रोगाणामातुरस्य गुणाः स्मृताः||९|| | ज्ञापकत्वं च रोगाणामातुरस्य गुणाः स्मृताः||९|| | ||
smr̥tirnirdēśakāritvamabhīrutvamathāpi ca| | smr̥tirnirdēśakāritvamabhīrutvamathāpi ca| | ||
jñāpakatvaṁ ca rōgāṇāmāturasya guṇāḥ smr̥tāḥ||9|| | jñāpakatvaṁ ca rōgāṇāmāturasya guṇāḥ smr̥tāḥ||9|| | ||
smRutirnirdeshakAritvamabhIrutvamathApi ca| | |||
j~jApakatvaM ca rogANAmAturasya guNAH smRutAH||9|| | j~jApakatvaM ca rogANAmAturasya guNAH smRutAH||9|| | ||
Good memory [to remember treatment guidelines], obedience [to follow given instructions], fearlessness [courage to face adversities of disease] and ability to provide all information about the disease – these are the qualities of patient. [9] | Good memory [to remember treatment guidelines], obedience [to follow given instructions], fearlessness [courage to face adversities of disease] and ability to provide all information about the disease – these are the qualities of patient. [9] | ||
Importance and role of physician | |||
==== Importance and role of physician ==== | |||
कारणं षोडशगुणं सिद्धौ पादचतुष्टयम्| | कारणं षोडशगुणं सिद्धौ पादचतुष्टयम्| | ||
विज्ञाता शासिता योक्ता प्रधानं भिषगत्र तु||१०|| | विज्ञाता शासिता योक्ता प्रधानं भिषगत्र तु||१०|| | ||
kāraṇaṁ ṣōḍaśaguṇaṁ siddhau pādacatuṣṭayam| | |||
vijñātā śāsitā yōktā pradhānaṁ bhiṣagatra tu||10|| | vijñātā śāsitā yōktā pradhānaṁ bhiṣagatra tu||10|| | ||
kAraNaM ShoDashaguNaM siddhau pAdacatuShTayam| | kAraNaM ShoDashaguNaM siddhau pAdacatuShTayam| | ||